Dit zijn de mensen die de wetenschap in 2018 kleurden

Een berg plastic bij een illegale plasticfabriek in Maleisië. De minister van milieu in Maleisië staat op de Nature-lijst, omdat ze voorgaat in de strijd tegen wegwerpplastics. Beeld REUTERS

De ranglijst van wetenschappers van 2018 bevat niet alleen klassieke academici, maar laat zien hoe wetenschap werkt.

Robert-Jan Smits is een deel van de ruime Nederlandse inbreng in ­Nature’s ranglijst van dit jaar. Het vakblad maakte een top-10 van mensen die de wetenschap dit jaar kleur hebben gegeven. Smits is geen wetenschapper, maar topambtenaar bij de Europese Commissie.

Hij zorgde voor een schok in de wetenschappelijke ­wereld met ‘Plan S’, waarin grote Europese onderzoeksfinanciers vastlegden dat zij vanaf 2020 alleen nog onderzoek financieren waarvan de resultaten voor iedereen toegankelijk zijn. Dat wordt open access ­genoemd, en het is de bijl aan de wortel van dure wetenschappelijke tijdschriften – waaronder Nature zelf – en de navenante winstmarges van wetenschappelijke uitgevers.

Wegwerpplastics

Ook de Franse klimatologe Valérie Masson-Delmotte staat niet in de lijst vanwege een wetenschappelijke ontdekking, maar vanwege haar ­leidende rol in het jongste rapport van het IPCC, het klimaatpanel van de VN. Dat rapport, dat uitkwam vlak voor de recente klimaattop in Katowice, liet zien hoe veel ellende de mens kan voorkomen door de ­gemiddelde temperatuurstijging  op aarde te beperken tot 1,5 graad, en welke drastische maatregelen daarvoor nodig zijn. 

Bee Yin Yeo staat in de lijst, niet ­omdat de scheikundige een bijzondere verbinding synthetiseerde, maar omdat ze op 35-jarige leeftijd minister van wetenschap, technologie, energie, milieu & klimaat werd in haar geboorteland Maleisië en sindsdien voorgaat in de strijd tegen wegwerpplastics. 

Een bijzondere verbinding kwam dit jaar ook uit de handen van de Chinese fysicus Yuan Cao. Als jongste bediende in een Amerikaans lab ontdekte de 22-jarige Yuan Cao een bijzondere eigenschap van grafeen, een rooster van koolstof dat één atoomlaag dun is. Yuan Cao zag dat als je twee van die lagen op elkaar legt en iets draait ten opzichte van elkaar, ze supergeleidend worden: ze laten stroom door zonder enige weerstand of verlies. Maar draai je ze iets verder, dan worden ze ineens isolatoren en laten ze helemaal geen stroom door. Die ontdekking bracht een nieuwe tak van sport op gang onder fysici en materiaalwetenschappers. China hoopt Yuan Cao ooit te verleiden terug te keren en verder te werken in zijn geboorteland.

Belangrijke roerganger

Behalve Robert-Jan Smits bevat het overzicht van Nature nog een Nederlands aandeel. En wel uit ­Leiden, waar sterrenkundige ­Anthony Brown werkt. Brown is een belangrijke roerganger in de missie van ruimtetelescoop Gaia, die in 2013 werd gelanceerd door de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

Gaia doet ongekend nauwkeurige metingen aan positie en snelheid van meer dan een miljard sterren. Brown leidt een consortium van 400 wetenschappers die de enorme berg aan data van Gaia geschikt maken voor onderzoek. In april van dit jaar kwam het eerste blok data vrij. Vele honderden sterrenkundigen over de hele wereld stortten zich erop.

Lees ook:

Europa wil gratis toegang tot wetenschappelijk onderzoek voor iedereen. 


Wetenschappelijke artikelen moeten voor iedereen gratis beschikbaar zijn. De Europese Commissie kondigt vandaag aan zich hier hard voor te maken. Nu nog vragen tijdschriften als Science veel geld voor toegang tot onderzoek dat vaak met publiek geld is gefinancierd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden