Dit zijn de gevolgen van het klappen van het pensioenoverleg

Een medewerker van 71 jaar werkt via een uitzendbureau voor 65-plussers. Beeld ANP
Een medewerker van 71 jaar werkt via een uitzendbureau voor 65-plussers.Beeld ANP

Het mislukken van het pensioenakkoord heeft gevolgen voor jong en oud. 

Pensioenverlaging

Nu het pensioenstelsel niet wordt aangepast, wordt de kans groter dat de pensioenen zullen dalen in 2020 en 2021. Grote pensioenfondsen zoals ABP, Zorg en Welzijn en de fondsen van de metaalsector staan er momenteel niet al te best voor. Deze fondsen hadden het liefst gezien dat de huidige strenge regels waren versoepeld. Maar vooralsnog blijven de pensioenfondsen afhankelijk van de stand van de zogeheten risicovrije marktrente. Aan de hand van deze rente wordt bepaald in hoeverre een pensioenfonds in staat is om de toekomstige pensioenuitkeringen te betalen. 

Is de rente laag, dan staat een pensioenfonds er automatisch slechter voor. Komt de dekkingsgraad - de verhouding tussen het belegde pensioenvermogen en de uit te keren pensioenen - onder een bepaalde grens, dan moet er gekort worden. Dat betekent dat de pensioenspaarpot van zowel werknemers als gepensioneerden kleiner wordt. Gepensioneerden krijgen dan te maken met een lagere maandelijkse pensioenuitkering.

Oud versus jong

Nu er geen pensioenakkoord is, blijven alle werkende pensioendeelnemers de zogeheten doorsneepremie betalen: of je nu jong bent of oud, je betaalt dezelfde premie. Dat lijkt eerlijk, maar dat is het niet. De premie van een jongere kan namelijk langer belegd worden en dus een grotere bijdrage leveren aan de pensioenpot. De premie van een oudere heeft juist minder tijd om te renderen. Het zou daarom eerlijk zijn als de jongere minder inlegt. Het probleem kan ook worden opgelost door een jongere meer pensioenrechten te laten opbouwen dan een oudere voor dezelfde premie.

Toen mensen nog hun leven lang in loondienst werkten, was dit niet zo’n probleem. Een individuele deelnemer betaalde als jongere te veel, maar dit werd weer gecompenseerd doordat hij als oudere eigenlijk te weinig betaalde. Maar carrières kunnen tegenwoordig heel anders lopen. Iemand werkt bijvoorbeeld tot zijn 45-ste in loondienst en begint daarna voor zichzelf. Het probleem is dan dat hij wel heeft meebetaald aan andermans pensioen, maar zelf niet meer profiteert van het systeem.

Iedereen is het erover eens dat aan deze systematiek een einde moet komen. Grootste probleem is het prijskaartje van tientallen miljarden euro’s. Dat is nodig om de doorsneepremie af te schaffen zonder dat ouderen de dupe worden.

Compensatie voor stijgende prijzen

Boodschappen worden elk jaar duurder en een gepensioneerde moet daar geen last van krijgen. Ziedaar de wens van pensioenfondsen om pensioenen te kunnen indexeren. Oftewel: de pensioenen mee te laten stijgen met de inflatie. Maar dat is lastig als een pensioenfonds verplicht een hoge buffer moet hebben voordat hij de pensioenen jaarlijks mag ophogen. Nu het pensioenoverleg is geklapt, blijft dit een probleem. De grote pensioenfondsen zien het liefst dat pensioenen minder zeker worden, waardoor zij ook minder buffers hoeven aan te houden en dus sneller kunnen indexeren als het een tijdje goed gaat met de economie. Maar zo’n pensioen – minder zeker, maar wel beter bestand tegen geldontwaarding – komt er vooralsnog niet.

AOW

Iedereen leeft langer, maar niet iedereen wil daarom ook langer werken. Vandaar dat vakbond FNV de AOW-leeftijd wilde bevriezen op 66 jaar. Het kabinet leek bereid de vakbonden enigszins tegemoet te komen door de pensioenleeftijd minder snel te laten stijgen naar 67 jaar. Maar ook dat plan is van tafel. Dus blijft het zoals het is: de AOW-leeftijd gaat in stappen omhoog naar 67 jaar in 2021. Voor 2022 en 2023 is de AOW-leeftijd vastgesteld op 67 jaar en 3 maanden. Of de AOW-leeftijd daarna nog verder stijgt, hangt af van de levensverwachting.

FNV-voorzitter Han Busker klaagde na het stuklopen van het overleg over een teveel aan ‘open eindjes’. Beeld ANP
FNV-voorzitter Han Busker klaagde na het stuklopen van het overleg over een teveel aan ‘open eindjes’.Beeld ANP

Werkgevers en kabinet achten de FNV debet aan het klappen van het pensioenoverleg. Maar volgens de bonden is het kabinet onbetrouwbaar. 

Ze hebben er nog een vieze smaak van in de mond. Van dat akkoord in 2011. Na een jaar gesteggel met het kabinet en werkgevers durfden de vakbonden eindelijk hun handtekening te zetten onder de herziening van het pensioenstelsel. “Ik wil nog glimlachend over straat kunnen”, grapte toenmalig FNV-voorzitter Agnes Jongerius op die 10 juni veelbetekenend tijdens de perspresentatie. “Ik bedien jullie belangen door dit akkoord te sluiten”, zei ze die dag tegen werkend Nederland.

Maar die handtekening reet haar achterban uiteen. Intern eisten deelbonden haar vertrek en Jongerius restte niet anders dan een jaar later af te zwaaien. Het ergste moest nog komen: bijna geen van de gemaakte afspraken kwam het kabinet na, constateerde Jongerius twee jaar geleden in deze krant. De AOW-leeftijd die pas in 2020 van zou stijgen naar 66 jaar, een flexibele AOW die een vervroegd pensioen mogelijk moest maken en een pakket aan maatregelen voor mensen met een zwaar beroep. Er kwam niets van terecht. Sterker, de AOW-leeftijd schoot in 2013 al omhoog.

Open eindjes

De politiek is de afgelopen jaren redelijk onbetrouwbaar gebleken, klinkt het nu in vakbondsland. Niet vreemd dus dat FNV-voorzitter Han Busker dinsdagavond hamerde op “structurele oplossingen” en klaagde over een teveel aan “open eindjes”. Met die open eindjes doelt de voorzitter op toezeggingen van het kabinet die niet zwart-op-wit staan, bijvoorbeeld over de gematigde stijging van de AOW-leeftijd. Toezeggingen die doorgeschoven kunnen worden naar een volgend kabinet. Daar wil de vakbeweging niet aan. Gijs van Dijk, PvdA-Kamerlid en oud-vicevoorzitter van de FNV, vat die beslissing als volgt samen: “Aan beloftes en intenties hebben we niks, leert het verleden.”

En hoewel de werkgevers en premier Mark Rutte vooral naar de FNV wijzen als boosdoener voor het mislukte overleg, is ook bij de iets kleinere bond CNV wantrouwen jegens politiek Den Haag voelbaar. Want twee jaar na het pensioenakkoord uit 2011 zaten vakbonden weer met het kabinet en werkgevers om tafel. Deze keer om de arbeidsmarkt grondig te hervormen. De doorgeslagen flexibilisering moest worden aangepakt. Oneerlijke concurrentie tussen werknemers en zzp’ers een halt worden toegeroepen. Er kwam een sociaal akkoord. Maar afspraken die niet spijkerhard op papier stonden, zijn minimaal en schoorvoetend uitgevoerd, vindt de bond.

Kabinet en werkgeversorganisaties blijven erbij: FNV, CNV en VCP lieten dinsdag het overleg klappen, liepen weg terwijl een akkoord zo dichtbij was. De bonden zelf schudden het hoofd. Ja, er was discussie over het verhogen van de AOW-leeftijd en een verplicht pensioen voor zelfstandige ondernemers zonder personeel. Maar de echte pijn zat hem vooral in de basisplannen: hoe het stelsel te herzien. Dan is een compromis nog ver weg. 

Het wantrouwen ebt niet een twee drie weg. Maar de bonden willen blijven praten. Een akkoord sluiten ze pas als ze met een goed verhaal thuis kunnen komen, als ze zeker weten dat hun achterban niet gaat steigeren. Vooral de FNV is op dat vlak huiverig. Overleg op een later tijdstip is overigens niet geheel ongunstig voor de vakbeweging. Grote kans dat links na de verkiezingen in het voorjaar een meerderheid heeft in de Eerste Kamer. Dat komt de vakbonden goed uit, want linkse partijen zitten meer op hun lijn.

Lees ook:

The day after: iedereen geeft elkaar de schuld van het mislukken van het pensioenakkoord

Een dag na het klappen van het pensioenoverleg overheerst teleurstelling, zowel in politiek Den Haag als in de polder.

Het stranden van het overleg over het pensioenstelsel is een enorme domper voor het kabinet

Het kabinet heeft nog nauwelijks grote daden verricht en wilde graag een pensioenhervorming op zijn naam schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden