'Dit zet op scherp waarom ik dans wil maken'

choreograaf | interview | De 'bruggenbouwer van de Nederlandse dans' Conny Janssen viert met de voorstelling 'Home' het 25-jarig jubileum van haar Rotterdamse gezelschap. 'Mijn uitgangspunt is altijd geweest: hoe breng je verschillende mensen bij elkaar?'

Met rode konen komt choreograaf Conny Janssen binnen in de foyer van het theater. Vijf minuten te laat, tijd die ze ruimschoots inhaalt door snel en veel te praten. "Ze praat vijf kwartier in een uur", heeft een medewerker al gezegd. "Ik ben inderdaad nogal breedsprakig", lacht Conny Janssen terwijl ze uithijgt. Al een kwart eeuw maakt Janssen succesvolle dansvoorstellingen, een jubileum dat ze vanaf morgen viert met haar nieuwste productie 'Home'.


Van danseres die in 1982 haar opleiding aan de Rotterdamse Dansacademie voltooide, naar het Rotterdamse danshuis Conny Janssen Danst. Waar ze twee voorstellingen per jaar produceert en een talentontwikkelingsprogramma voor jonge dansers en choreografen leidt: Conny Janssen (Rotterdam, 1958) glundert ervan. "Tuurlijk ben ik trots. Wat kan er veel gebeuren in 25 jaar!" Ze beschrijft zichzelf als de aanjager, de tank die loopt te duwen.


"Maar tegelijkertijd word ik ook gevoed door mijn team. Mijn eerste choreografieën duurden úren omdat ik geen keuzes kon maken - helemaal niet goed natuurlijk, als een maker niet durft te knippen. Samen met mijn team ben ik steeds dieper gegaan, op zoek naar de kern. Met Hom staat nu alles in dienst van de essentie. Ik heb materiaal voor wel drie voorstellingen weggegooid."


Ze is een van de succesvolste dansmakers van Nederland en heeft een grote schare trouwe fans. In tegenstelling tot sommige andere dansgroepen die steeds lastiger speelplekken kunnen vinden, zetten theaters hun deuren wijd open voor de voorstellingen van Conny Janssen Danst: associatieve balletten in een soepele, virtuoze danstaal waarin de persoonlijke kwaliteiten en verhalen van haar dansers centraal staan. Home bevat voor het eerst geen duidelijke ontwikkelingslijn van a tot z, maar is een filmische voorstelling geworden.


"Ik heb deze keer gezocht naar de vrijheid om niet chronologisch te werken en ook niet in organische lijnen te denken. Voor Home heb ik het aangedurfd mijn kop te stoten."


En, is dat gebeurd?


"Er zijn dit seizoen zeven nieuwe dansers bij het gezelschap gekomen. Om deze voorstelling met het thema 'thuis' te maken, was het nodig om eerst een hechte groep te vormen. Daarom hebben we de eerste week gewerkt met allerlei improvisatieopdrachten om dat proces op gang te brengen, om een gevoel van beloning te creëren. Dat was een sprong in het diepe. Normaal gesproken kom ik met een enorme hoeveelheid bagage de studio in: inspiratie uit films, documentaires, knipsels.


"In elke productie zit minstens een jaar aan research en voorbereiding. Ook voor Home heb ik veel research gedaan, maar ik heb die informatie eerst losgelaten, om te kijken wat er gebeurt met de groep mensen. Het loslaten bleek sowieso een rode draad in het repetitieproces te worden. Zoals al mijn producties een reflectie zijn van wat er in mijn leven gebeurt."


"Drie jaar geleden verloor ik mijn vader, mijn moeders gezondheid is niet goed, je krijgt te maken met verlies en je komt in een andere levensfase. Je wordt gedwongen dingen los te laten. Maar de gebeurtenissen hebben me ook naar het thema voor deze voorstelling geleid: wat behelst 'thuis' eigenlijk, wat maakt dat je je ergens thuis voelt?


"In mijn werk ben ik altijd op zoek naar de mens in relatie tot zijn omgeving. Je bent wie je bent, met en door de ander.


"Nu zoom ik in op wat maakt dat je je verbonden voelt. De vanzelfsprekendheid dat je tot een groep behoort raakt steeds meer verloren. De wereld is verward en diffuus geworden, als één grote vlek die almaar in beweging is. Er is veel ruis; ik merk bij mezelf en om me heen dat er behoefte is aan focus."


Hoe heb je dat aangepakt?


"De voorstelling is opgebouwd uit afwisselende scènes van groepsdelen waar mensen beschutting zoeken, die herinneringen of verlangens kunnen weerspiegelen; en kleinere scènes die zich afspelen in het hier en nu, waarin mensen elkaar ontmoeten.


"Dansers leiden een nomadisch leven, ze trekken van auditie naar auditie, van productie naar productie. Ik werk met dansers uit Frankrijk, Vietnam, Israël, met diverse culturele achtergronden.


"Voor Home was dit een interessant vertrekpunt voor het dansmateriaal: hoe maak je nieuwe rituelen om je thuis te voelen, hoe breng je connecties met vreemden tot stand?


"Maar dat is de kleine wereld, hè. In de 'grote' wereld van volksverhuizingen en vluchtelingencrises zijn deze vragen bijna niet te bevatten. Home gaat niet expliciet over vluchtelingen, maar roept bij de toeschouwer hopelijk wèl iets op: dat er een universele behoefte is om ergens toe te behoren, ongeacht afkomst, ras of wat dan ook."


Dat klinkt als een statement, vlak voordat Donald Trump wordt geïnaugureerd als president van de VS.


"Het is toeval dat Home nou net morgen in première gaat. Maar de homogene samenleving waarnaar Trump terug wil, is een idee-fixe. Ik zou doodbloeden als ik in de studio tien Conny's tegenover me had staan. Dat is totaal niet interessant. Vanaf het begin van Conny Janssen Danst ben ik op zoek naar een boeiende mix van dansers. Mijn uitgangspunt is altijd geweest: hoe breng je verschillende mensen bij elkaar en wat brengt dat voor mentale, fysieke en culturele kleuren naar boven. Diversiteit noem je dat? Ach, dat woord bestond 25 jaar geleden nog helemaal niet."


In 2015 kreeg Conny Janssen de Rotterdam Promotie Prijs. "Haar dans brengt werelden bij elkaar", sprak burgemeester Aboutaleb bij de uitreiking. 'Conny is een echte bruggenbouwer', stond in het juryrapport.


Ben je dat, een bruggenbouwer?


Ze weifelt. "Ik kan me voorstellen dat men dat zo ervaart. Dat wil ik ook wel, maar niet omdat het politiek correct is of zo. Waarom zou je dans maken als je die niet wilt verbinden met wat er leeft om je heen? Je kunt dan net zo goed in je veilige studio blijven zitten."


Nu we zo zitten te praten over verbinding wil Conny nog even terugkomen op de vraag wat Home voor haar behelst. "Ik kwam er tijdens het repetitieproces achter dat het gevoel van 'thuis' vooral ontstaat als we iets herkennen in een ander.


"Toen dacht ik: als Home dáárop neerkomt, dan moet ik daar ook mee aan de slag. Ik ben normaal gesproken meer geïnteresseerd in het tegenover elkaar zetten van de grootst mogelijke verschillen, om te kijken wat daaruit kan ontstaan.


"Maar voor Home ben ik in de enorme variatie die de dansers mij bieden juist op zoek gegaan naar gemeenschappelijkheid."


Dat is bijna uit te leggen als boodschap: mensen hebben ondanks hun verschillen vooral veel met elkaar gemeen.


"Boodschap? Ach, het is gewoon fascinerend om steeds vanuit een andere optiek naar de mensheid te kijken. Dat leert veel over jezelf. Door het proces rond deze voorstelling weet ik dat Conny Janssen Danst een essentieel onderdeel van míjn 'thuis' is: dans creëren, samen met elkaar, de dansers, het artistieke team en medewerkers.


"Al heb ik honderd dansstukken gemaakt, ik blijf me erover verwonderen dat er een wereld ontstaat op toneel, een wereld die een heel eigen leven gaat leiden bij de mensen die ernaar kijken.


"Home heeft op scherp gezet waarom ik dans wil maken: grip krijgen op een wereld die ik soms als heel verwarrend en beangstigend ervaar.


"En om dan iets te mogen maken waarvan ik hoop dat het dingen teweegbrengt, mensen beroert? Dat is pure schoonheid. Troostrijk en ontroerend."

'Home' op tournee

'Home' van Conny Janssen Danst,


20/1 première Rotterdamse Schouwburg,


tournee t/m 17/2. www.connyjanssendanst.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden