'Dit was ons huis, geen commandopost'

Libische families klagen Navo aan en eisen schadevergoeding Navo: Alle getroffen doelen waren militair

Betongruis en verwrongen staal. Veel meer is er niet over van de twee ommuurde gebouwen aan de rand van Bani Walid - een woestijnstad op zo'n anderhalf uur rijden van Tripoli. In de ochtend van 30 augustus 2011 werd de compound getroffen door twee Navo-bommen.

Het waren de nadagen van de oorlog tegen Moeammar Kadafi. De hoofdstad was hem reeds ontvallen, de eindstrijd spitste zich toe op Sirte en Bani Walid, bastions van verzet tegen de oprukkende rebellen. Farid Jefara herinnert zich een sissend geluid en vervolgens een geweldige klap. "Ik was een avondje bij vrienden geweest en kwam net aanlopen via de oprijlaan. Het was alsof de hel losbrak." Nadat hij een paar minuten op de grond had gelegen krabbelde Jefara (32) overeind om de schade te overzien.

Hij gebaart naar een hoek van de binnenplaats. "Daar lag mijn zusje van negen, haar hoofd gescheiden van de romp. Mijn ouders waren allebei tegen de betonnen omheining geslagen." Hij wijst op donkere vlekken op het beton. Ook een oudere zus en een jongere broer van Jefara werden gedood. Een derde zusje raakte blind. Hij begrijpt er nog steeds weinig van. "Volgens de Navo was dit een commandocentrum, maar het was ons huis!"

Eerder concludeerden onderzoekers van Human Rights Watch (HRW) al dat de Navo een woonhuis moet hebben aangezien voor een militair doel. Onlangs publiceerde de mensenrechtenorganisatie een rapport waarin wordt gesteld dat ondanks uitvoerige voorzorgsmaatregelen, de Navo niet heeft kunnen voorkomen dat vorig jaar bij bombardementen ten minste 76 onschuldige burgers zijn omgekomen.

Zo zouden er volgens HRW bij een bombardement in het stadje Majer 34 burgers zijn gedood. Nog eens dertig zouden gewond zijn geraakt. De Navo op haar beurt zegt eventuele burgerdoden en gewonden te betreuren, maar houdt staande dat alle getroffen doelen van militaire aard waren. HRW vraagt zich af hoe men daar zo zeker van kan zijn, aangezien de Navo op geen enkel moment onderzoek ter plaatse heeft verricht. De organisatie eist daarom dat zulk onderzoek alsnog plaatsvindt en dat de Navo families van slachtoffers voor het verlies van hun dierbaren compenseert. Ook Rusland dringt aan op onderzoek.

Tot dusver verdedigde de Navo zich met het argument dat ze niet over een mandaat beschikt om in Libië eigenhandig onderzoek te doen. "Desondanks hebben we de Libische autoriteiten te kennen gegeven dat we samen met hen willen bekijken wat er gedaan zou kunnen worden in die gevallen waarbij mogelijkerwijs burgers zijn omgekomen", zegt Navo-woordvoerder Oana Lungescu desgevraagd. Eerder hebben de nieuwe machthebbers in Tripoli bij de Verenigde Naties aangegeven dat zij wel voor een fact-finding mission zijn te porren. Als het aan Mohamed Sowan ligt, gaat dat in de nabije toekomst gebeuren. Hij is leider van de Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling, de politieke tak van de Moslimbroederschap en een kanshebber bij de verkiezingen op 7 juli. "Het is een gevoelige zaak", zegt hij in de lobby van een hotel in Tripoli. "Want we hebben veel, zo niet alles, aan de Navo te danken. Maar indien blijkt dat er fouten zijn gemaakt, dan vind ik dat de Navo die op zijn minst zou moeten erkennen."

De Belgische advocaat Ghislain Dubois wil eventueel onderzoek van de Libische autoriteiten niet afwachten. Namens enkele Libische families (ook die van Farid Jefara) heeft hij een civiele procedure tegen de Navo aangespannen. Dubois eist 100.000 euro schadevergoeding per omgekomen burger. "Ik voel me gesteund door het rapport van HRW", zegt hij. De zaak dient in september maar Dubois spreekt nu al van een 'historisch proces'.

"Indien de Belgische rechter de Navo als een civiele partij erkent, opent dat ook de deur voor families van burgerslachtoffers in andere landen waar de Navo missies heeft uitgevoerd, zoals Joegoslavië of Afghanistan." Volgens Dubois ligt de zaak in België politiek uiterst gevoelig. "Mocht het tot een veroordeling komen, dan zou de Navo kunnen overwegen haar hoofdkwartier uit Brussel te verplaatsen."

In Bani Walid zegt Jefara dat hij vooral wil begrijpen wat er is gebeurd. "De Navo was er toch om burgers te beschermen? Waarom gooiden ze dan bommen op ons?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden