'Dit verhaal wordt over 1 000 jaar nog verteld'

Edward P. de Groot wordt er niet meer koud of heet van. Hij haalt de schouders op over pretentieuze tv-programma's met 'nieuws' over de scheepsramp van zesentachtig jaar geleden.

HUIB GOUDRIAAN

De Discovery-documentaire van vorig jaar bijvoorbeeld: “Vier uur ouwe koek, met een hoop computer hocus pocus en hightech shit. Uitgezonderd dan de tien minuten waarin een bioloog vertelt dat het wrak al voor twintig procent door micro-organismen is opgegeten. Dát vind ik interessant. Maar meestal storen tv-programma's of stukken in de krant over het gebeuren mij meer dan dat ik er genoegen aan beleef.”

Raakt de schrijver/journalist met het specialisme 'Titanic' vermoeid of is hij alleen tijdelijk wat gramstorig? “Ik ken de historische feiten, dus mij vallen vaak de meest onzinnige verhalen en fouten op.”

De Groot (51) heeft sinds de jaren zeventig een bijzondere belangstelling voor de ondergang van het 'onzinkbare' Britse passagiersschip dat op 14 april 1912, op zijn eerste reis, tegen een ijsberg liep en met ruim 1500 mensen verging. Hoe is die interesse begonnen? “De Engelse film 'A night to remember' (Een nacht om nooit te vergeten) was in 1958 uitgekomen naar het gelijknamige boek van Walter Lord. Een geïllustreerde herdruk van het boek heb ik in 1977 op verzoek van mijn uitgever vertaald. Walter Lord is inmiddels een goeie vriend van me. En in 1987 vroeg uitgeverij De Alk mij een boek te leveren, dat de titel kreeg 'Vijfenzeventig jaar Titanic'. Overlevende Eva Hart was bij de presentatie in het Rotterdamse Maritiem Museum. Een aardig mens, ze is twee jaar geleden overleden, en nu zijn er nauwelijks nog overlevenden.”

Zijn boek haalde enkele herdrukken en het wordt waarschijnlijk in het Duits vertaald. Vorig jaar verzorgde Edward de Groot de herziene Nederlandse versie 'Titanic' met meer en andere foto's, ook die van het inmiddels opgespoorde wrak. Daarin beschrijft hij in een 'Verantwoording' hoe hij feiten moest peuren uit een rijstebrijberg van 'details en onzin'. Gelukkig legde hij de hand op de processen-verbaal van zowel het Amerikaanse als Britse onderzoek direct na de scheepsramp. Ook bezit hij files met honderden priveïverslagen van overlevenden. “Ik stel hieruit nu een nieuw boek samen met als titel 'I was there' (Ik was erbij).”

Het waarheidsgehalte van de interviews met de overlevenden bij de aankomst van de Carpathia, die de geredde Titanic-passagiers aan boord had, schat hij laag, “soms op hoofdzaken uitermate onbetrouwbaar.” Opgewonden door de overweldigende journalistieke belangstelling verloren geïnterviewden nogal eens de controle over hun uitspraken, terwijl verslaggevers “maar al te graag een spannend verhaal wilden opschrijven”.

Zo moet het Indianenverhaal zijn ontstaan dat de scheepskapel in de laatste momenten van de Titanic de hymne 'Nader mijn God tot U' ten gehore bracht. Edward de Groot is er onlangs achtergekomen dat een journalist dit optekende uit de mond van de Leger des Heils-soldate Elisabeth Nye. “Die verslaggever was geheel toevallig aan boord van de Carpathia en gaf het door aan zijn krant, The New York World. Het kwam op de voorpagina en daarna waren er enkele overlevenden die zeiden: 'Ja, dat heb ik ook gehoord.' En al gauw had iedereen het gehoord. Vanaf dat ogenblik werd het bij elke herdenkingsdienst gespeeld. Maar Elisabeth Nye, die het de journalist vertelde, heeft er met geen woord over gerept in een heel gedetailleerde brief die ze destijds aan haar ouders schreef. Ik denk daarom dat ze het uit haar duim heeft gezogen. Toen de Titanic naar de kelder ging, zat ze in een reddingsboot op ruim twee kilometer afstand, dus ze kan het nooit gehoord hebben. Alle anderen die beweerden het gehoord te hebben, bevonden zich ook op minstens één tot drie kilometer afstand van het schip.”

Toch staat vast dat de omgekomen acht muzikanten zolang mogelijk bleven spelen. Wat was hun laatste nummer? “Ik houd het erop dat de marconist Harold Bride, die van dek spoelde, de melodie goed heeft gehoord. Marconisten zijn professionele waarnemers, zijn over het algemeen muzikaal. Ik ben zelf ook voor dat vak opgeleid en beheers morse. Bride heeft driemaal verteld dat hij vlak voor het einde 'Autumn' (Herfst) had horen spelen. De New York Times nam aan dat dit het episcopaalse loflied 'Autumn' was, mede omdat de publieke opinie sterk hechtte aan een plechtig moment op het hellende dek. Maar als geestelijk lied was dit gezang in 1912 nauwelijks bekend.”

De Groot is ervan overtuigd dat het loflied 'Autumn' is verward met 'Dream of Autumn' (Herfstdroom), een in die tijd geliefde wals die veel werd gespeeld door strijkjes. “In het muziekboekje van de White Star Line, eigenaar van de Titanic, stond dit op het repertoire onder nummer 114. De scheepsmusici waren het er al gauw over eens, evenals geredde hofmeesters van de Titanic, dat 'Dream of Autumn' als laatste melodie weerklonk.”

Niettemin, in de speelfilm 'Titanic' van regisseur James Cameron klinkt weer 'Nader mijn God tot U'. Is De Groot daarop of op andere aanpassingen die het commercieel goed doen, afgeknapt? “Ik heb de film enkele keren gezien, het is een zeer Amerikaans gebeuren. De film héét wel Titanic, maar is feitelijk een liefdesverhaal waarvoor de scheepsramp als achtergrond dient. Het is prachtig gefilmd, alles is heel nauwkeurig nagebouwd, maar er gebeuren dingen die absoluut onmogelijk waren in 1912 op de Titanic. Een voorbeeld: dat verloofde stel van goeie komaf heeft samen de duurste hut. Dat zou de White Star Line nooit hebben toegestaan. De alleenreizende mannen zaten voorin en de ongetrouwde vrouwen achterin, en daartussen was een lange gang met nachtstewards.”

De Groot heeft lof voor het nabootsen van het interieur en exterieur van het schip: “Daarin hebben de makers recht van spreken met hun claim dat alles historisch voor honderd procent verantwoord is. Die met computer gegenereerde beelden zijn prachtig. Maar het schip zonk in het donker, terwijl je in de film alles met veel licht in één klap ziet gebeuren. Op de echte Titanic kon je nog geen tien meter zien, de mensen liepen er met zaklantaarns. Ik heb wel films bekeken, van Europese, maar ook wel van Amerikaanse regisseurs, met realistischer beelden. De al veertig jaar oude film 'A night to remember' (van de Britse filmproducent G. Arthur Rank) is voor mij helemaal overeind gebleven. Die is veel geloofwaardiger.”

Het ontgaat De Groot niet dat regisseur Cameron een commercieel interessante film moest maken. “En dát heeft hij perfect gedaan. Als je hem daarop beoordeelt, kun je zeggen dat het een uitstekend product is.”

Hoe komt het toch dat 'de Titanic' het eeuwige leven lijkt te hebben? “Het is een ramp die in de loop der jaren mythologische proporties heeft gekregen. In 1912 leek de vooruitgang niet te stuiten. Er was een absoluut geloof in de onfeilbaarheid van de techniek. En dan gaat in een stille nacht bij gladde zee het mooiste en grootste schip naar de kelder. Die schok ging door de hele wereld.”

“Eén ding is zeker, dit verhaal, nu verfilmd in de glitter en glamour van de jaren negentig, wordt over duizend jaar nog verteld. Misschien is het dan een ruimteschip met vleugels en raketmotoren dat tegen een bevroren planeet knalt. Maar blijven zal het, daarvan ben ik overtuigd.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden