Dit kabinet is niet losgezongen van de samenleving

Zeker, er is wat aan de hand in Nederland. De Nederlander is ontevredenen somber over de toekomst. En zeker, het kabinetsbeleid heeft daaraanbijgedragen. Minister Zalm heeft geen moeite dat te erkennen. Maar dat maggeen reden zijn de ingeslagen weg te verlaten.

Dat steeds meer Nederlanders behoefte hebben aan een sterke politiekeleider, heeft minister Zalm van financiën nog het meest verbaasd. Politiekleiderschap is het verlangen naar stevig overheidsoptreden, concludeert hetSCP in het rapport 'De sociale staat van Nederland'. Burgers willen doorhun leiders worden beschermd tegen de vele onzekerheden van het leven.Tegelijkertijd verwijten diezelfde burgers dit kabinet juist veel te stevigte hebben bezuinigd en hervormd.

Voor Zalm, die gisteren zijn elfde begroting bij de Tweede Kamerindiende, klinkt het wat tegenstrijdig. Al heeft hij voluit 'begrip' voorhet algemene gevoel van ongenoegen onder Nederlanders. "Natuurlijk", zegtZalm, "het zijn moeilijke jaren geweest. De politieke moorden, hetterrorisme. Mensen verloren hun baan, de lonen werden bevroren, de lastenverzwaard en er kwamen stevige hervormingen in de zorg en socialezekerheid. Dat zijn in korte tijd veel veranderingen, en die maken mensenonzeker. Maar de politiek kan maar zeer ten dele bescherming geven tegenonzekerheden. We kunnen iets doen aan de veiligheid op straat, ofmaatregelen nemen om ook op termijn de AOW en een fatsoenlijkegezondheidszorg te garanderen. Maar de politiek kan weinig doen tegenmondiale ontwikkelingen, de opkomst van China of het moslimterrorisme."

Toch willen burgers vaderlijk worden beschermd tegen die onzekerheden.

,,De enige zekerheid die we als samenleving hebben is, dat alles blijftveranderen. Dat is een onzekerheid waartegen de politiek en ook een sterkeleider niemand kan beschermen. Ik vind het helemaal geen prettig gevoel datNederlanders een grote leider wensen. Dat doet me te veel denken aan deF-schaal. Dat is de schaal, waarop de Amerikaans/Duitse socioloog Adornofascistoïde kenmerken rangschikte. Ik wil liever een krachtig politicuszijn. Een politicus, die minder naar de korte en meer naar de langeretermijn kijkt."

De kritiek op het kabinet is dat het de onzekerheden juist heeftversterkt door voortdurend de nadruk op alle bedreigingen te leggen, zondergoed duidelijk te maken waar alle bezuinigingen en hervormingen voor nodigzijn.

,,Om te beginnen wil ik duidelijk stellen dat je als kabinet verplichtbent het beleid te voeren dat je denkt dat goed is. Hoe pijnlijk dat ookis en hoeveel weerstand het ook oproept. Dat doen we niet uit wellust ofsadisme. Dat noem ik juist krachtig leiderschap. Wij hebben ervoor gekozenproblemen op te lossen voor de lange termijn. Je kunt je niet meerpermitteren niets te doen aan het gegeven dat het aantal bejaardenverdubbelt. Er is berekend dat werkenden een lastenverzwaring van 20miljard euro zouden krijgen om straks de AOW en de extra ziektekosten alsgevolg van die vergrijzing te betalen. Dat zou een enorme aanslag op deeconomische groei betekenen. En dat willen we niet, want we willen dehuidige welvaart instandhouden. Als het kabinet het roer in 2003 niet hadomgegooid, door de kosten van bijstand, WAO en de WW te beperken, danzouden we nu in veel moeilijker vaarwater terecht zijn gekomen. Kijk maarnaar Frankrijk en Duitsland. Daar zijn de problemen veel groter."

Zou u het weer zo doen, nu u weet hoe negatief het volk ditkabinetsbeleid beoordeelt?

,,Zou ik nu aan het begin staan, dan zou ik precies weer zo doen. Ookals het betekent dat we straks na de verkiezingen worden afgerekend en deoppositie in moeten. Dat moet dan maar. Je moet als politicus niet alleen'leuke' dingen voor de mensen willen doen, omdat je steeds opnieuwverkiezingen wilt winnen. Juist doordat dit kabinet heeft doorgepakt,kunnen we nu alweer een positieve toon aanslaan. De toon in demiljoenennota voor 2006 is volledig anders. We kunnen weer wat leuke dingendoen. Het overheidstekort is weer beheersbaar, de stijging van dewerkloosheid zwakt sterk af en we kunnen in 2006 de koopkracht van deNederlander met maatregelen ondersteunen."

Bedoelt u dat de mensen slechts somber zijn omdat ze u niet begrijpen?Blijkt uit het SCP-rapport niet dat een groeiende groep een andere keuzemaakt, dat ze juist een uitgebreidere verzorgingsstaat willen?

,,Dit kabinet is echt niet losgezongen van de samenleving. Wij slankende verzorgingsstaat ook niet af. We rusten die alleen toe op die mensen diehet echt nodig hebben. Op een gegeven moment zat vijftien procent van deberoepsbevolking in de WAO; dat vond de bevolking ook te veel. Die wildeook dat het aantal WAO'ers omlaag ging. Een ander voorbeeld is debijstandswet. Sinds wij gemeenten meer verantwoordelijkheid hebben gegeven,is het aantal bijstandsgerechtigden sterk gedaald. Nu komt debijstandsuitkering alleen terecht bij degenen die echt niet zonder kunnen.Dat is geen uitkleden van de verzorgingsstaat, dat is hem toespitsen. Zogaan we ook de WW aanpakken."

Zijn Nederlanders dan doof of is dit kabinet onvoldoende in staat hetpositieve van al deze hervormingen te schetsen?

,,In het begin zag men ons als een vrolijke houthakkersbende, die voorde lol elke keer bezuinigingen aankondigde. Maar inmiddels is wel duidelijkdat er een visie achter ons beleid zit. De problemen in 2003, toen ditkabinet aantrad, waren acuut. We moesten wel zwartgallig zijn, mensen heelsnel duidelijk maken dat er grote problemen zouden ontstaan als we op deoude voet doorgingen. Daarom benadrukten we de bedreigingen. Nu is allesbeklonken en komt het aan op uitvoering van de hervormingen.

De onrust gaat nog wel even door, want de mensen zullen eerst moetenwennen aan de praktische gevolgen van het nieuwe ziektekostenstelsel. Endaarover is nog veel onduidelijk. De een ziet in januari zijn zorgpremiefors stijgen, de ander ziet een lager bedrag op zijn loonstrookje. Het zijncommunicerende vaten, maar dat zal nog veel uitleg vergen."

Er kan ook iets anders aan de hand zijn. De doemscenario's overglobalisering en vergrijzing kunnen ook zijn bedoeld om eenneo-conservatieve agenda, een kleine verzorgingsstaat, door te voeren,zoals sommige critici beweren.

,,Ik ken die kritiek van Bert de Vries (de oud-fractievoorzitter,oud-minister en oud-partijvoorzitter van het CDA, red.). Maar ik hebopkomende economieën als die van China en India nooit een bedreiginggenoemd. Dat is pas bedreigend als we ons niet voldoende aan de nieuwesituatie aanpassen. Ik ben een praktisch politicus. Wat hij te melden heeftover de vergrijzing klopt niet. Natuurlijk zorgen al die gepensioneerdenstraks voor meer belastinginkomsten. Dat lost inderdaad voor een groot deelhet financieringsprobleem van de vergrijzing op. Wij hebben dat nooitverzwegen, zoals De Vries beweert. Het staat gewoon in alle openbarestukken. Hij heeft geen gelijk met zijn stelling dat daarmee hetvergrijzingsprobleem is opgelost. De Vries vergeet stelselmatig dat meerouderen ook een sterke stijging van de zorgkosten veroorzaken.

Uiteindelijk blijft er een gat in de financiering over. Dat is ongeveervier procent van het binnenlands product, zo'n twintig miljard euro. Jekunt zeggen dat is geen probleem, want we verhogen dan de belastingen. Maardat betekent lagere economische groei, minder welvaart. Als we erin slagendoor een lagere staatsschuld minder rente te hoeven betalen, meer vrouwente laten werken en mensen tot hun 65ste gaan doorwerken, dan kunnen we dietwintig miljard opbrengen. Dat is allesbehalve een doemscenario, lijkt me.

Ik beloof u, als deze maatregelen succes hebben, dan hoeven er niet nogmeer maatregelen te worden genomen. Geen verhoging van depensioengerechtigde leeftijd, niets."

Maar de Raad van State adviseert nog wel om de AOW-leeftijd te verhogen?

,,Dat is niet nodig om de vergrijzingsproblemen op te lossen. De Raadvan State wil ook de staatsschuld verder verminderen. Maar dat vindt zenodig omdat we dan meer aan veiligheid en onderwijs kunnen uitgeven. Datis een verschuiving van beleidsprioriteiten op de begroting. Dat kan, maaris niet nodig in het kader van de doelen die dit kabinet zich heeftgesteld.

Dit soort keuzes mag een volgend kabinet maken en ik hoop dat we dan indeze coalitie door kunnen gaan. Het komt nu nog aan op een goedeuitvoering. Maar ik ben ervan overtuigd dat dit kabinet de geschiedenisingaat als hét grote hervormingskabinet van na de oorlog."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden