Dit is waarom volgens advocate Bénédicte Ficq de tabaksindustrie voor de rechter moet

Rokers in een rookruimte van een café, waar de rookruimte zelf ook een café is. Beeld ANP

Het Openbaar Ministerie gaat toch niet over tot vervolging van de tabaksindustrie. Dit is waarom advocate Bénédicte Ficq de bedrijven achter Marlboro, Pall Mall, Camel en andere sigaretten- en shagproducenten strafrechtelijk wilde aanklagen.

Waarom zet Ficq het strafrecht in tegen de tabaksindustrie, vroegen velen zich af toen de advocaat twee jaar geleden aangifte deed tegen de Philip Morris International, British American Tobacco, Imperial Tobacco Benelux en Japan Tobacco International. Dat doet Ficq omdat ze meer wil dan een schadevergoeding. Zij, en organisaties uit de gezondheidszorg die haar steunen, willen een verbod op tabak. Want waarschuwingen op pakjes en hoge belastingen op tabak halen niets uit zolang sigaretten en shag nog te koop zijn.

De tabaksindustrie zou niet voor het eerst voor de rechter zijn gekomen. In de Verenigde Staten zijn er talloze zaken geweest waarbij de sigarettenfabrikanten zich moesten verdedigen tegen claims van zieke rokers.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld Hollandse Hoogte / Rink Hof

De verdediging van de sigarettenproducenten paste in deze rechtszaken de tactiek toe van moddergooien in de hoop dat een deel blijft plakken. De eerste laag modder was twijfel zaaien over het schadelijke effect van roken. Veroorzaakt het kanker? Nou, er zijn onderzoeken die iets anders beweren, zeiden advocaten dan. Dit spoelde sinds de jaren negentig snel weg. 

Iedereen kan stoppen

De tactiek werd vervangen door: ja, roken is schadelijk, maar wie zegt dat de klagende eiser kanker heeft gekregen door mijn sigaret? Er zijn ook andere oorzaken. Asbest bijvoorbeeld. Sinds begin deze eeuw gooien tabaksfabrikanten het op de vrije wil. Niemand wordt gedwongen te roken, iedereen kan stoppen, stelt de rookindustrie.

Toch moesten de producenten in de VS miljoenen dollars aan schadevergoedingen en schikkingen betalen. Dat ziet de antirooklobby als een steun in de rug, maar eigenlijk zegt het weinig over de Nederlandse kansen. In de VS ging het om civiele zaken, van burgers tegen bedrijven. 

In de Nederlandse zaak zou het gaan over strafrechtelijke vervolging met als aanklacht: zware mishandeling met de dood tot gevolg, opzettelijke benadeling van de gezondheidszorg en valsheid in geschrifte.

Als de tabaksindustrie op alle fronten schuldig zou worden bevonden, komt zij niet weg met een boete of schikking. Een verbod ligt dan meer voor hand. Dat is ook precies wat Ficq wil, en met haar de huisartsen, ziekenhuizen, verslavingszorginstituten, kinderartsen, verloskundigen en gynaecologen die de zich afgelopen weken aansloten bij de maatschappelijke beweging tegen tabak. 

Ook één sigaret  per dag is al schadelijk, ontdekten onderzoekers van het University College in Londen onlangs. In Trouws Filosofisch Elftal vragen de filosofen Frank Ankersmit en Alicja Gescinska zich af: bij wie ligt  eigenlijk de verantwoordelijk voor de sigarettendoden

Ook al komt er geen rechtszaak, deze straat in Amsterdam wordt al rookvrij

Huisarts David Koetsier voor de ingang van huisartenpraktijk in de Beverwijkstraat in Amsterdam Noord. Koetsier is initiator van de eerste rookvrije straat in Amsterdam. Beeld Jean-Pierre Jans

Huisarts David Koetsier (50) doopt donderdag de eerste rookvrije straat van Nederland. En dat op dezelfde dag dat het Openbaar Ministerie (OM) een besliste dat er geen strafzaak komt tegen de tabaksindustrie. 

tekst Evi Guldemeester

"Het is puur toeval", zegt Koetsier over de samenloop van omstandigheden. "Maar antitabaksbeleid wordt wél steeds zichtbaarder." Vier borden staan gestationeerd in de Beverwijkstraat in Amsterdam-Noord. Op die borden staat in blauw-rode letters 'op weg naar een rookvrije generatie'. Het moet rokers ontmoedigen een sigaret op te steken. "Het is een gebod en niet een verbod", zegt Koetsier.

De bevlogen huisarts maakt deel uit van het Amsterdams Rookalarm. Een initiatief met als doel een rookvrije generatie in 2025. "Je moet voorkomen dat mensen gaan roken door in te zetten op jonge mensen en de plekken waar zij komen." De Beverwijkstraat leent zich volgens hem dan ook uitstekend om rookvrij te zijn: "Ik werk er in het gezondheidscentrum. Links van ons ligt het Ouder- en Kindteam en rechts de bibliotheek. Dat zijn plekken waar veel ouders met kinderen komen."

De rookvrije straat is niet het eerste project van Koetsier. Zo mag er op zijn initiatief sinds 1 januari van dit jaar niet meer gerookt worden op de ponten over het IJ. Nu zet hij zich in voor volledig rookvrije Amsterdamse ziekenhuisterreinen.

Hij doet dit niet alleen, omdat roken ongezond is. "Wat ik in mijn spreekuur tegenkom, heeft vaak te maken met wat er in de maatschappij speelt. Roken kun je niet alleen in de spreekkamer aanpakken. Daar is meer voor nodig."

In Nederland heerst het idee dat roken een keuze is, vindt de huisarts. "We vergeten dat roken op jonge leeftijd begint en dat deze groep dit soort beslissingen niet kan overzien. Die houding maakt mensen verslaafd."

Het zou volgens hem helpen als verandering niet alleen uit de zorg komt en dat ook de politiek het oppikt. Met bewondering kijkt hij naar Nieuw-Zeeland. "Dat land wil in 2025 volledig rookvrij zijn. Dat is fantastisch!"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden