’Dit is oké, het hoort bij de democratie’

De ’blanke’ oppositiepartij DA voert campagne in de townships, bolwerken van het ANC. „Je moet je richten op de zwarten.”

Het is spitsuur bij het winkelcentrum Palm Springs in het township Orange Farm, nabij Soweto. Auto’s rijden de parkeerplaats op en af. Jonge zwarte vrijwilligers van de Democratische Alliantie (DA), Zuid-Afrika’s grootste oppositiepartij, delen folders uit bij de ingang van het terrein. Maar de in blauwe T-shirts gehulde DA’ers hebben hun spullen nog niet uitgepakt of aan de overkant van de straat begint het ANC een ’tegencampagne’. Ineens wemelt het gele shirts met het grijnzende portret van ANC-leider Jacob Zuma. „Viva ANC, viva”, schalt de campagneleider door de megafoon.

„Dat doen ze altijd. Zodra wij ergens een stand neerzetten, komt het ANC ook”, zegt de dertigjarige Khumi Ramulifho. Hij is landelijk hoofd van de jeugdafdeling van de DA en stadsdeelraadslid in Soweto. „Maar het is oké, dit hoort bij de democratie.” In tegenstelling tot de provincie KwaZulu-Natal, waar regelmatig incidenten zijn tussen ANC en aartsrivaal Inkatha Freedom Party (IFP), heerst in Orange Farm politieke tolerantie. De sfeer is jolig; provinciaal DA-leider John Moody schudt vrolijk handen met de ANC’ers van de overkant. „We zijn geen vijanden. We zijn opponenten”, verklaart hij even later.

Maar onder de ontspannen oppervlakte speelt zich wel degelijk de intensiefste campagnestrijd ooit af. In veel townships heerst onvrede over de gebrekkige dienstverlening door de (ANC-)overheid, wat in mei vorig jaar leidde tot ernstige gewelddadigheden tegen buitenlanders.

Ook de inwoners van Orange Farm zijn ontevreden. In september vorig jaar blokkeerden demonstranten uit protest de hoofdweg naar Johannesburg. Ze eisen huizen, stromend water, elektriciteit, onderwijs en gezondheidszorg. De liberaal-democratische DA krijgt daardoor steeds meer voet aan de grond in de townships, legt Ramulifho uit. „Daarom zie je nu het ANC hier. Vroeger waren de townships echte ANC-bolwerken, maar ze kunnen het zich niet langer veroorloven die te negeren.”

Moody: „Voorheen gingen mensen in de townships gewoon niet stemmen als ze teleurgesteld waren in de overheid. Maar nu is er dankzij de ANC-afsplitsing Cope een opening gekomen. Mensen horen Cope kritiek uiten op het ANC en realiseren dan dat zij hetzelfde zeggen wat wij ook al jaren roepen. Het zet ze aan tot denken.”

De DA staat onder leiding van Helen Zille, de burgemeester van Kaapstad. De partij heeft een sterk blank imago; de parlementsleden zijn voornamelijk blank, evenals het electoraat. Reden voor het ANC om de DA regelmatig in één adem te noemen met apartheid en racisme. „Maar de meerderheid van de DA-leden is zwart”, aldus Ramulifho. „En ook onze kieslijst is qua kleur de meest diverse van allemaal.” De vrijwilligers die de folders uitdelen zijn zwart, John Moody is een kleurling. Ramulifho: „Als in het land het merendeel van de bevolking zwart is, moet je je ook richten op zwarten als je dingen wil veranderen.”

Volgens de DA-jeugdleider is er nu duidelijk meer interesse in de politiek, vooral onder jongeren. Voor deze verkiezingen hebben zich zo’n drie miljoen nieuwe kiezers aangemeld, onder wie velen die voor het eerst mogen stemmen. In 2004 werden slechts 300.000 nieuwe kiezers geregistreerd. De DA hoopt flink wat stemmen te trekken onder de jongeren. Ramulifho: „De jeugd is de loze beloftes van de regering zat.”

Maar dat geldt niet voor iedereen. „Ik stem uiteraard ANC. Die hebben ons bevrijd van de apartheid”, zegt de Theo Khumalo (18), destijds niet ouder dan drie. Hij is met zijn vriendin onderweg naar het winkelcentrum en vraagt haar in het Engels te vertalen wat hij zeggen wil. „Eh, dat de DA hier kan staan, hebben ze alleen maar te danken aan het ANC.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden