Dit is het moment, zegt de manager

Het was een klein berichtje in de mediabijlage: ir. Jan Karel Hylkema, interim-manager van de programmabladen van Avro, KRO en NCRV stopt ermee. Niet om voortaan op zijn volkstuin tomaten te gaan kweken, nee, de succesvolle directeur trekt zich terug in een Tibetaans-boeddhistisch retraitecentrum in Ierland. Wat bezielt hem?

Op zijn kamer in het gebouw van drukkerij Roto Smeets De Boer in Hilversum hangen portretjes van zijn leermeester Sogyal Rinpoche en van de Dalai Lama. Op een prominente plaats aan de muur prijkt een thangha, een doek waarop de grondleer van het boeddhisme iconografisch is weergegeven. Het besluit om voorlopig monnik te worden is niet uit de lucht komen vallen. Radicaal is het wel. Zijn huis is verkocht. Zijn huwelijk is nog in tact, maar mevrouw Hylkema heeft permissie om het op elk moment dat zij dat wenst te beëindigen. De drie kinderen zijn zelfstandig. Hun reactie op de ontwikkelingen varieert van kritisch tot begrijpend en invoelend.

“Dit is het moment”, zegt de interim-manager. “Ik ben nu 57. Wil ik het resterende kwart van mijn leven nog toekomen aan een andere werkelijkheid, dan moet ik dat nú doen.” Binnenkort vertrekt hij naar een retraitecentrum in Zuid-Frankrijk. Begin september naar een boeddhistisch oord aan de atlantische kust van Ierland. Daar zal hij negen maanden blijven, zonder noemenswaardig contact met de buitenwereld (geen krant, geen radio of tv, één brief per maand). Het programma begint daar 's morgens om kwart over vier met meditatie-oefeningen, en dat gaat zo de hele dag door, met onderbrekingen voor eten en rusten. De meditatiesessies, deels individueel, deels gezamenlijk, worden afgewisseld met andere ceremonies. En als het aan Hylkema ligt is dit nog maar het begin. Na Ierland heeft hij een traditionele boeddhistische retraite van drie jaar gepland.

“Voor ik 31 jaar geleden trouwde heb ik mijn vrouw al gezegd dat ik haar misschien ooit zou verlaten om boeddhistisch monnik te worden. Voor haar is dat een realiteit waar ze zich op ingesteld heeft. Bovendien is zij zelf ook boeddhiste, alleen heeft zij een heel ander karakter.” Hylkema heeft het boeddhisme niet met de paplepel ingegoten gekregen: “Mijn vader was doopsgezind predikant. Ik ging gewoon mee naar de kerk. Maar ik ben er van overtuigd dat ik in een vorig leven Tibetaan ben geweest.” Er was geen sprake van geleidelijke verwijdering van het geloof van zijn vader, zoals bij zovelen van zijn generatie. “Door enkele uittredingen en een bijna-doodervaring in mijn tienerjaren ben ik al heel vroeg gaan zoeken. Ongericht, zodat ik er op mijn twintigste bijna krankzinnig van geworden ben. Daarna ben ik het veel systematischer gaan aanpakken. Ik bestudeerde het Chinese denken, het Indische, het Germaanse, het Keltische, orakelsystemen... Ik besteedde er zo'n twintig uur per week aan.”

Gegrepen

Tijdens de werkcolleges agrarische economie van professor Horring in Wageningen werd de jonge zoeker voor het eerst gegrepen door boeddhistische inzichten: “Wij moesten om beurten vertellen wat wij in een zelfde tekst lazen. Dat werden allemaal verschillende verhalen. Hierin herkende ik het boeddhische inzicht in de twee soorten waarheden, de absolute en de relatieve. Jij houdt jouw waarheid voor de waarheid, maar er is een andere. Je kunt het vergelijken met een spiegel: wat je in de spiegel ziet is de relatieve werkelijkheid, de spiegel is de absolute werkelijkheid, die altijd onaantastbaar en onveranderlijk is.”

Het duurde tot diep in de jaren tachtig voor Hylkema zelf voor de boeddhistische leefwijze koos. “Ik zou een cursus over boeddhisme volgen bij De Kosmos (een inmiddels opgeheven centrum in Amsterdam voor allerhande oosterse spiritualiteit red.). 's Middags waren er lezingen over boeddhistische ethiek en dergelijke - daar kwam ik op af - maar 's morgens begonnen ze met twee uur meditatie. Ik dacht: ach, laat ik daar dan ook maar aan meedoen... Voor ik het wist zat ik de volgende week elke dag twintig minuten te mediteren!”

“Voor mijn vader ben ik een ramp geweest. Ik was de verpersoonlijking van zijn twijfel. Uiteindelijk heb ik hem op zijn sterfbed Tibetaans-boeddhistische stervensbegeleiding kunnen geven, en dat heeft hij heel goed opgepakt. Hij kon zich helemaal overgeven; stak alle energie in zijn sterven. Je kunt je dood gebruiken om uit de kringloop van wedergeboorte te stappen.”

Twijfel heeft in het boeddhisme zijn eigen plaats, legt Hylkema uit. Twijfel en passie zijn twee basisemoties, die aan de menselijke bestaansvorm ten grondslag liggen. Twijfel of je kiest voor de absolute waarheid (= de boeddha) of de relatieve waarheid. Hylkema lijkt de knoop door te hakken. “Ik heb lang genoeg een bijdrage geleverd aan de relatieve wereld. Het lijkt me onnoemelijk veel zinvoller om nu dichterbij de absolute waarheid te komen.”

De opmars van het boeddhisme in het Westen schrijft Hylkema toe aan de groeiende behoefte aan spiritualiteit in deze vermaterialiseerde wereld. Dat het boeddhisme op geen enkele wijze in strijd is met moderne wetenschappelijke inzichten, maakt het extra aantrekkelijk, meent hij: “Iedereen schept zijn eigen werkelijkheid, dat komt dicht in de buurt van Einstein. Veel westerse wetenschappers laten zich adviseren door de Dalai Lama. Die doet vier tot vijf uur per dag beoefening, dat heeft hij naar eigen zeggen nodig. Nou, al zou ik in de buurt kunnen komen van wat Dalai Lama in zijn pink heeft, dan is het al meer dan de moeite waard.”

Wat er gebeuren gaat als hij de gewenste periode van drie tot vijf jaar besteed heeft aan meditatie, met die vraag wil Hylkema zich nog niet bezighouden. Kenmerkend voor de leer van boeddha is onder andere, dat je je krachten ten goede aanwendt voor anderen.

Hylkema denkt niet dat het waarschijnlijk is dat hij tezijnertijd zijn oude stiel - als interim-directeur lastige klussen klaren - zal hervatten. Misschien kan zijn energie ingezet worden ten bate van de snel groeiende boeddhistische gemeenschap. “Mijn lama zei al: dan kun je mooi abt worden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden