'Dit is een oorlog van anderen'

Collega's van bisschop Jean Kawak zijn in Syrië ontvoerd en christenen lopen gevaar. Toch weigert hij partij te kiezen in de oorlog.

Hoe erg is het voor Syrië wanneer de christelijke minderheid daar als gevolg van de oorlog zou verdwijnen? Voor de christenen zelf is het natuurlijk rampzalig, maar is het ook een verlies voor het land als geheel?

"Stel die vraag eens aan moslims", antwoordt Jean Kawak, bisschop van Damascus voor de Syrisch-orthodoxe kerk. Zojuist heeft hij uitgelegd dat de uittocht van Syrische christenen zo'n omvang heeft aangenomen dat het voortbestaan van de gemeenschap gevaar loopt.

Van de anderhalf miljoen Syrische christenen heeft een half miljoen het land verlaten. Kawak: "Er zijn natuurlijk ook veel moslims gevlucht, maar dat bedreigt niet het voortbestaan van de islam in Syrië. De overleving van het Syrische christendom staat wel op het spel. Als geestelijke leiders proberen we christenen ervan te overtuigen dat ze moeten blijven. Maar we kunnen het hun niet kwalijk nemen als ze onder de huidige omstandigheden weg willen."

De vluchtelingen betalen een hoge prijs, in de vorm van geld, ontberingen en risico's. Aan mensensmokkelaars zijn ze tussen de vijftienduizend en twintigduizend dollar per persoon kwijt. Een favoriet reisdoel is Zweden, dat aan Syrische christenen een verblijfsvergunning geeft en waar al een grote Syrisch-orthodoxe gemeenschap bestaat. Maar Zweden lost niet alle problemen op, want de mensen moeten zelf maar zien hoe ze in dat beloofde land komen. Er zijn verschillende routes. Een ervan loopt via Libië, waar ook Syrische christenen plaatsnemen in levensgevaarlijke illegale bootjes naar Italië. Minder levensbedreigend is de route via Turkije, maar ook dan ben je er nog niet. Het volgende tussenstation is Griekenland, dat de vluchtelingen niet zelden in de gevangenis stopt, alvorens ze terug te sturen naar Turkije. Hoe kom je trouwens in Turkije? Zo gemakkelijk is dat land niet te bereiken als je bijvoorbeeld in Damascus woont.

In het Haagse hotel Des Indes buigt de bisschop zich over gedetailleerde kaarten van Damascus en Syrië om te laten zien hoe ingewikkeld reizen is geworden. Zijn kantoor is gevestigd in de prachtige oude stad, maar allerlei wijken kan hij niet bezoeken doordat die deels of geheel in handen van de opstandelingen zijn. Andere delen van het land kun je vaak alleen nog via alternatieve routes bereiken, niet meer via de gebruikelijke hoofdwegen.

"Het maatschappelijke mozaïek zal verloren gaan", zegt hij, terugkomend op de vraag of de verdwijning van de christenen Syrië zou schaden. "We zijn het land van de variatie, etnisch en religieus. Dat inspireert. Eén kleur is niet mooi, onze samenleving is een regenboog. Als de christenen verdwijnen, gaan oeroude tradities verloren. Wij vormen een integraal deel van Syrië, we zijn geen nieuwkomers. Het christendom vestigde zich al in het jaar 37 in Antiochië. Vanuit die stad, en niet vanuit Jeruzalem, verbreidde het christendom zich over de hele wereld."

Bisschop Kawak sprak in Zweden en Nederland onder andere met parlementsleden. In Nederland was hij op uitnodiging van hulporganisatie Kerk in Actie. Zijn boodschap: stuur geen wapens naar Syrië. Het actualiteitenprogramma 'Nieuwsuur' trok daaruit in een slotzinnetje de conclusie dat hij president Assad steunt. Kawak: "Ik ben daar erg boos over. De vraag is niet of ik voor of tegen Assad ben. Ik heb te maken met humanitaire ellende. Daarom ben ik hier. Wapens zullen geen beslissing brengen. We zullen om de tafel moeten zitten, anders kan deze oorlog even lang gaan duren als de Libanese burgeroorlog (1975 tot 1990, red.). Heeft de emir van Katar dan gelijk? Nee toch? Die zegt dat het sturen van wapens misschien wel de enige manier is om vrede te brengen in Syrië. Hij steunt dan ook de islamisten. Ik vind het overigens niet erg wanneer ze zeggen dat ik tegen de opstandelingen ben, want die doen inderdaad vreselijke dingen."

Wapengeweld in een samenleving is altijd extra riskant voor minderheden, want die worden gedwongen partij te kiezen. Kawak: "Ze beschuldigen ons ervan dat we voor het regime zijn. Maar je mag niet alle christenen over één kam scheren. De christenen verschillen niet echt van andere Syriërs. Sommigen zijn voor Assad, anderen voor de opstand, terwijl de grote meerderheid een tussenpositie inneemt."

Syriërs mogen van hem best opkomen voor democratie: "Maar ik begrijp het niet. Vier jaar geleden was Assad nog hartelijk welkom op de Franse nationale feestdag. Wat is er toch gebeurd? Ik geloof in een complot. In deze opstand zat al heel vroeg een sektarisch element. In Homs riepen soennitische moslims: 'De alawieten in de doodkist, de christenen naar Beiroet'. Toch bleven we als christenen in het begin redelijk buiten schot. De sektarische strijd ging vooral tussen soennieten en alawieten (de godsdienstige minderheid waartoe president Assad behoort, red.). Sinds kort zijn we wel doelwit, niet van alle opstandelingen maar, ik zeg dat met nadruk: recent en van sommige groepen, niet alle. Er zijn ongeveer dertig kerken verbrand. Soms hebben ze op de plek van het kruis de zwarte vlag van Al-Kaida gehangen. In het stadje Maloela, waar ze de taal van Jezus spreken, hebben ze een christen vermoord toen hij weigerde moslim te worden. Heel ontmoedigend zijn de ontvoeringen van christelijke geestelijken."

De bisschop ziet de strijd vooral als een oorlog van anderen, uitgevochten op Syrisch grondgebied. Bij die 'anderen' denkt hij bijvoorbeeld aan Saoedi-Arabië, dat de opstand steunt, en aan Iran, een bondgenoot van Assad. Tot de combattanten behoren, zegt hij, misschien ook Amerika en Rusland. Aan de beoogde vredesconferentie, die volgens de plannen in Genève moet worden gehouden, moet volgens de bisschop zeker ook Iran meedoen: "En de christenen. Misschien zij niet meteen. Laten ze eerst zorgen voor een staakt-het-vuren, maar daarna moeten de specifieke problemen van de christenen aan de orde komen. Een staakt-het-vuren is mogelijk. De buurlanden zouden hun grenzen moeten sluiten en het Syrische leger zou zijn operaties moeten staken. Op dit moment faciliteren de buurlanden, door de grenzen open te houden, een djihad in Syrië."

Vermiste geestelijken
Over het lot van twee collega's van bisschop Kawak, aartsbisschop Mar Gregorios Yohanna Ibrahim (Syrisch-orthodox, Aleppo) en de Grieks-orthodoxe aartsbisschop Paulos Yazigi is nog altijd niets bekend. Ze werden eind april samen ontvoerd in de buurt van Aleppo. Kort daarvoor had Trouw nog een interview met Ibrahim, in Amsterdam. De jezuïtische geestelijke Paolo Dall'Oglio verdween eind augustus in het oosten van Syrië. Hij is waarschijnlijk geëxecuteerd. Ook voor het leven van Yazigi en Ibrahim wordt gevreesd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden