Dit is een meisje van een jaar of twaalf

Het Google Art Project - de database waarmee je kunstwerken van heel dichtbij bekijken kan - is onlangs flink uitgebreid. Je loopt nu verspreid over veertig landen 151 musea binnen. En geen suppoost die je lastig valt als je met je neus op het doek gaat staan. Er is sowieso niemand in de buurt, je bent altijd met je kunstwerk alleen. Zelfs door het Witte Huis kun je dolen zonder een sterveling tegen te komen en stilstaan bij wat er aan de wanden hangt.

Het Art Project werd deze week bij 'Pauw en Witteman' besproken en er was een meneer die erop wees dat een schilderij op zich niet meer is dan wat verf op een plankje en hoe wonderlijk het is dat wij dat tot grote kunst kunnen transcenderen. Nou ja, transcenderen zei hij niet, maar ik vind het een mooi woord voor iets dat uitstijgt boven wat het is: dat iets zo stoffelijk als verf op een plankje als het ware een andere gedaante, ja een vergeestelijking gaat aannemen.

Ik ken die ervaring ook, in een museum. Daar is die ervaring een fysieke. Je staat voor een doek of een beeld en raakt even overweldigd door die gedachte: dat jij dat bent die zich samen met dit grootse werk in één zaal bevindt.

De betovering die uitgaat van Vermeers 'Meisje met de parel', in het Mauritshuis, die kan geen betrachter onberoerd laten. Ik verbeeld me zelfs dat de hele zaal erdoor is aangeraakt, want ze treedt al in als je er vanuit het monumentale trappenhuis binnenstapt. Nee sterker nog: de monumentaliteit van het trappenhuis dient alleen maar haar glorie, is aan haar, het meisje met de parel, ondergeschikt.

Niet voorbereid was ik op de ontmoeting met een ander meisje. Ze hing in het Kupferstichkabinett in Berlijn, daar wandel je zonder monumentale trap argeloos van zaal naar zaal en dan ineens is ze daar.

Prinses Elisabeth von Sachsen.

Ze is zo'n honderd jaar voor het meisje met de parel, rond 1564, geschilderd door Lucas Cranach de Jongere. Haar gezicht is in olieverf, maar de rest is slechts met dunne penseelstreken aangezet, als een schets, hetgeen dat gezicht nog indringender maakt. De prinses is hier een jaar of twaalf oud. Ze leefde van 1552 tot 1590, ze stierf op haar 37ste.

Ik zag hier niet onmiddellijk een kindergezicht, ook niet toen ik het op Google Art dichterbij haalde. Dat fijne gezicht scheen toe te behoren aan een jonge vrouw en die blik was al zo ernstig en beschouwend, alsof hij uitdrukte wat het leven nog in petto zou hebben.

Niet veel goeds.

Haar vader, de lutherse keurvorst van Saksen huwde haar uit aan een katholieke graaf in de palts, in een poging de katholieken in te palmen, maar dat mislukte jammerlijk. In feite liep de Reformatie dwars door het huwelijk en terwijl Elisabeth zich bekeerde tot de leer van Calvijn, liet haar man haar op verdenking van het beramen van een mood op hem in 1589 opsluiten. Elisabeth stierf, vastend en biddend, in de gevangenis van haar man.

Ik tuurde op Google in die ogen, zag er een raam in spiegelen, met daglicht, maar nog niet de tragedie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden