Dit is een kabinet van waakhonden en rolluiken

Met haar beleid corrigeert deze regering de diplomademocratie. Sociale regelingen worden inkomensafhankelijk, grenzen dicht, en handen af van hond en kat.

Opleidingsverschillen zijn een bron van sociale verschillen. Loop een willekeurige straat in en je ziet ze. Hebben de huizen geveltuintjes, ja/nee-stickers op de brievenbus en staan er bakfietsen voor de deur, dan wonen er hoger opgeleiden. Zijn de tuinen volledig betegeld, prijkt er een bordje met 'hier-waak-ik' en hangen voor de ramen rolluiken, dan wonen er vooral lager opgeleiden.

Die verschillen zijn de laatste jaren ook zichtbaar geworden in het politieke landschap. Electoraal-geograaf Josse de Voogd heeft laten zien dat in de straten met de bakfietsen wordt gestemd op sociaal-liberale partijen, zoals GroenLinks en D66. In de straten met de rolluiken stemt men vooral op nationalistische en populistische partijen, zoals Trots op Nederland, de SP en de PVV.

Het zal duidelijk zijn dat het zittende kabinet geen kabinet is van geveltuintjes en bakfietsen, maar van waakhonden en rolluiken. Dat blijkt weer uit de Miljoenennota. Op vrijwel alle onderwerpen die voor hoger opgeleiden belangrijk zijn, wordt zwaar tot zeer zwaar bezuinigd: natuur en milieu, cultuur, hoger onderwijs, ontwikkelingshulp. Geen aandacht voor geveltuintjes dus en al helemaal niet voor de Ecologische Hoofdstructuur. Voor bakfietsen is er overigens wel meer ruimte. Bij Infrastructuur en Milieu wordt er extra geld uitgetrokken voor stationsfietsenstallingen. Maar in de Randstad komt er ook veel extra ruimte voor asfalt en auto's.

Qua law and order wordt de politieke agenda van veel lager opgeleiden ook goed bediend. Er wordt gewerkt aan de invoering van minimumstraffen, er komt een verbod op het dragen van boerka's in de openbare ruimte, er komen animal cops en het landelijke nummer 1-1-4 ('redt een dier') wordt operationeel. Niet voor de bescherming van korenwolf, maar voor aaibaren dieren als de hond en kat.

Voor vreemdelingen worden, voorzover de EU het toelaat, de rolluiken verder neergelaten. Illegaal verblijf wordt strafbaar, uitgeprocedeerde gezinnen zullen sneller worden uitgezet, de rechtsbijstand voor vreemdelingen ingeperkt, en immigranten moeten zelf hun verplichte inburgering gaan betalen.

Het is, kortom, een kabinet waarbij nationalistisch Nederland zijn vingers kan aflikken. Op de EU na. Met Europa gaat het inmiddels zo slecht dat het kabinet zich steeds meer vóór Europese samenwerking moet uitspreken. Anders zijn de noodfondsen en garanties aan Griekenland helemaal niet te verkopen.

Henk en Ingrid zijn sociaal economisch eerder links dan rechts. Hoe zit dat met het kabinet? Hier is het beeld genuanceerder. Dit is zeker geen libertair anti-overheidskabinet. De overheid stoot geen taken af, maar verhoogt de lasten voor de burger, bijvoorbeeld bij de kinderopvang en in de zorg. Opvallend is ook dat op terreinen als de kinderbijslag en kindgebonden budgetten, maar ook in de zorg bijdragen inkomensafhankelijk worden gemaakt. Dat geldt ook voor de invoering van een sociaal leenstelsel in de masterfase van het hoger onderwijs. Daarmee worden lagere inkomens, en daarmee de lager opgeleiden, verhoudingsgewijs gespaard. Hogere lasten en inkomensnivellering zou je niet verwachten van een kabinet waarbij 'rechts zijn vingers aflikt'. Ze lijken voor een deel op het conto te komen van de PVV.

Lager opgeleiden verdienen minder dan hoger opgeleiden, zijn veel vaker werkloos, worden eerder ontslagen en vinden minder snel een nieuwe baan. Lager opgeleiden leven ook bijna zeven jaar korter dan academici en hebben vaker en langer last van chronische ziekten. Ze hebben daarom veel te verliezen bij al te rigoureuze ingrepen in de sociale zekerheid, het ontslagrecht, of de zorg. Wilders lijkt zich dat te hebben gerealiseerd en staat nu samen met de SP en de PvdA pal voor de belangen van de 'kleine man'.

De Miljoenennota doet sterk denken aan het beleid in Denemarken: behoud van de verzorgingsstaat, in combinatie met een zeer restrictieve, nationalistische immigratiepolitiek. In de sociologie heet dat verzorgingsstaatchauvinisme. Daarmee is dit eerder een kabinet voor lager dan voor hoger opgeleiden. Zo zorgt de opkomst van populistische partijen voor een correctie van de diplomademocratie.

Op Trouw.nl/kloven verschijnt een serie: Bevordert het kabinetsbeleid een tweedeling in de samenleving?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden