'Dit gaat richting genocide'

Zuid-Soedan slaat alarm om massamoorden. Radio hitst op tot geweld, net als in Rwanda

De politieke machtsstrijd in Zuid-Soedan heeft alle kenmerken van een ophanden zijnde genocide. Daarvoor waarschuwt politiek analist Jok Madut Jok van het Sudd-instituut in de hoofdstad Juba. "Wat er nu gebeurt in Zuid-Soedan zijn de wanhopige acties van een man die koste wat kost de macht wil grijpen", zo schrijft hij.

Jok verwijst naar het bloedbad in oliestad Bentiu van vorige week dat het werk zou zijn van door ex- vicepresident Riek Machar geleide milities. Minstens 400 mensen liggen dood in de straten van Bentiu, dat door de rebellen is ingenomen. Gruwelijke beelden van aan flarden geschoten kinderen, ouderen, vrouwen en mannen. De milities die hiervoor verantwoordelijk zijn behoren tot de Nuer, de etnische groep van Machar. De slachtoffers zouden allen niet-Nuer zijn.

Het plaatselijke Radio Bentiu FM zou opruiende haattoespraken hebben uitgezonden. Vooral dat aspect is alarmerend en roept herinneringen op aan de genocide in Rwanda, die deze maand precies twintig jaar geleden begon. Via de radio werden Hutu's opgehitst om 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's te vermoorden. Ook in Bentiu zijn Nuer die weigerden te applaudisseren voor de aanstormende Nuer-milities vermoord.

Machar werd afgelopen zomer door president Salva Kiir ontslagen. Machar bekritiseerde Kiir's alleenheerschappij binnen de regering en de regerende partij SPLM en maakte er geen geheim van zelf een gooi te willen doen naar het presidentschap. Nadat Kiir zijn rivaal had beschuldigd van een poging tot staatsgreep brak er half december geweld uit tussen militairen loyaal aan Machar en militairen die Kiir steunen. Doordat Kiir een Dinka is en Machar een Nuer mondde het politieke gevecht uit in een etnische strijd, waarbij zowel de Dinka-regeringssoldaten als de gedeserteerde Nuer-militairen bloedbaden aanrichtten. Zo maakten regeringstroepen begin dit jaar vele dodelijke slachtoffers onder Nuer in de hoofdstad Juba.

Maar nog niet eerder was het zo bruut en grootschalig als in Bentiu vorige week. En hoewel die afslachting de bloedigste is sinds het conflict vier maanden geleden begon, is de verwachting dat het nog erger gaat worden. Voordat het naderende regenseizoen - tussen april en oktober - begint, zullen de rebellen zoveel mogelijk terrein willen winnen op het regeringsleger. Ze zullen zoveel mogelijk oliegebieden in handen willen krijgen. Dat gaat volgens een voormalig diplomaat in Juba, die liever anoniem blijft, tot "een orgie van geweld leiden, waarbij niemand de aanvankelijke doelen nog in het vizier heeft en enkel probeert te overleven".

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties overweegt sancties in te stellen tegen Zuid-Soedan. Tegen wie precies, is niet duidelijk. Kiir zit deze keer niet achter het geweld en Machar zit verstopt in de binnenlanden. Kiir toont zich nu van zijn goede kant en heeft een groep politici die ook verdacht wordt van het plannen van een coup, vrijgelaten. Maar tegelijkertijd heeft hij zijn zeer ervaren Nuer-legerchef vervangen door een minder ervaren Dinka.

Analist Jok is niet de enige Zuid-Soedanees die alarm slaat. Zijn landgenoten van over de hele wereld - zoals topmodel Nykhor Paul en andere fotomodellen - willen meer aandacht voor het drama in hun piepjonge natie. Zuid-Soedan werd in 2011, na decennia strijd door de militaire tak van de SPLM en steun van het Westen, onafhankelijk van Soedan. Maar de euforie over de afscheiding maakte al snel plaats voor grote zorgen. De corruptie tiert welig in het van hulporganisaties vergeven Zuid-Soedan. De spanningen tussen de diverse volkeren kwamen aan de oppervlakte toen de gezamenlijke vijand in Khartoem wegviel.

VN-mensenrechtenchef Navi Pillay en een speciale gezant op het gebied van genocide gaan naar Zuid-Soedan om de situatie te bekijken. Herve Ladsous, chef humanitaire missies van de VN, zei gisteren dat een humanitaire catastrofe nabij is. Vanwege de voortslepende gevechten zijn meer dan een miljoen mensen op de vlucht. Niemand zorgt voor de gewassen, waardoor hongersnood in de nabije toekomst zo goed als zeker is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden