Reportage

Dit ecologische dorp in Almere begon als utopie, maar eindigt als een drama

Bewoner Sinan vond rust in de Bostuin. Beeld Bram Petraeus

Een idealistisch woonproject waar vluchtelingen, artiesten en pleegkinderen welkom zouden zijn, dreigt te kapseizen omdat de stichting die het project leidt zich niet aan de afspraken houdt. 

Tientallen kwetsbare mensen, onder wie vluchtelingen, kinderen en mensen met een psychische problematiek, moeten op korte termijn hun woning uit.

Het idealistische woonproject voor vluchtelingen en mensen met een kleine portemonnee dreigt te mislukken omdat de stichting die het project leidt zich niet aan de regels houdt. Uit stukken die in handen zijn van Trouw blijkt dat Diamondiaal, de coöperatie die de woningen verhuurt en het gebied ontwikkelt, zich niet heeft gehouden aan afspraken met woonfonds Meerwonen, dat de grond aankocht en de bouw financierde.

De huurders die hun woning uit moeten, wonen op een terrein aan de oostzijde van Almere. Daar had een ecologisch dorp moeten verrijzen voor vluchtelingen, mensen met weinig geld en wie maar onderdeel wilde uitmaken van de gemeenschap die Diamondiaal voor ogen stond. Maar de coöperatie heeft binnen een paar maanden een huurachterstand opgebouwd bij Meerwonen van tienduizenden euro’s, verhuurde meerdere kamers tegen de afspraken als zelfstandige woningen en hield zich niet aan de voorwaarden van een subsidie voor het huisvesten van vluchtelingen met een verblijfsvergunning. Daardoor dreigt, in het ergste geval, faillissement voor beide organisaties. Dan worden de grond en de gebouwen bij opbod verkocht.

Om dat te voorkomen is eind december met wederzijds goedvinden de samenwerking tussen de twee partijen beëindigd. Daarna is Diamondiaal doorgegaan met het uitgeven van huurcontracten, hoewel de coöperatie zelf geen huurder meer was van Meerwonen. De rechter oordeelde recent dat Diamondiaal dat niet had mogen doen en dat het Meerwonen in staat moet stellen het project met een andere partner te redden. Ook moet het de huurachterstand terugbetalen. Dat alles is niet gebeurd.

Het idealistische woonproject Diamondiaal in Almere

Herstellen in Almere

Het was ook te mooi om waar te zijn. Sinan, gele sweater en zwarte baard, staat aan het raam van zijn woning aan de Bostuin in Almere. Hier had onder leiding van wooncoöperatie Diamondiaal een ‘inclusief’ ecologisch dorp moeten verrijzen. Een plek waar vluchtelingen, artiesten, mensen met een kleine portemonnee, pleegkinderen en alle anderen die dat wilden, samen zouden wonen en werken aan een utopie.

Maar op 16 april, aanstaande dinsdag, moeten tientallen mensen hun woning uit zijn, ook Sinan. De deurwaarder en de politie zullen bewoners die niet vrijwillig vertrekken meenemen. Alleen een kort geding dat gisteren diende en waarin de rechter maandag uitspraak doet, kan dat nog voorkomen. 

Sinan woont hier sinds februari, na een periode waarin hij in een kliniek werd behandeld voor een alcoholverslaving. Hij heeft hier rust gevonden, is aan het herstellen, het ging goed met hem. Hij hielp met het aanleggen van paden, met de tuin, met alles wat er nodig was. Afgelopen woensdag nog was hij ten einde raad. “Ik trek het niet meer”, zei hij. Volgens hem regeert ‘het grote geld’, heeft ‘het kapitaal’ gewonnen. Gisteren bleek dat de gemeente voor hem een tijdelijke oplossing heeft gevonden.

Proeftuin

Hoe heeft het zo ver kunnen komen met het project waarover toenmalig wethouder Tjeerd Herrema amper een jaar geleden zei dat dit een plek was ‘die voelt als thuiskomen en waar dromen worden waargemaakt’?

De Bostuin ligt in Oosterwold, een gebied tussen Almere en Zeewolde waar iedereen een stuk grond kan kopen. De ontwikkeling van het gebied wordt geheel overgelaten aan de bewoners zelf. Het gebied is een proeftuin en een groepje idealisten zag daar een kans in. Zij wilden er een woon- en werkgemeenschap opzetten en met dat doel zetten zij coöperatie Diamondiaal op.

Maar ook in een proeftuin zijn er regels. En dan blijken grote idealen te botsen met de eisen van de echte wereld. Uit stukken die in handen zijn van Trouw blijkt dat Diamondiaal, dat de woningen die er inmiddels gebouwd zijn verhuurt en de eigen gemeenschap ontwikkelt, zich niet heeft gehouden aan afspraken met woonfonds Meerwonen, dat de grond aankocht en de bouw financierde.

Amal Abbass-Saal, directeur van Diamondiaal en initiator van het project, legt de schuld voor de problemen van de huurders op het terrein geheel bij Meerwonen. Ze zegt dat ze is ‘genaaid’ en ‘bedonderd’. Maar uit de stukken blijkt dat juist Diamondiaal verantwoordelijk is voor het dreigende kapseizen van het project. Als er niet snel iets gebeurt, bestaat het risico dat schuldeisers Diamondiaal én Meerwonen failliet verklaren en de grond inclusief gebouwen verkopen aan de hoogste bieder.

De oorsprong van het conflict zit al bij het begin van het project in 2016. De mensen van Diamondiaal hadden wel de visie en de idealen, maar niet het geld. Daarvoor dachten ze terecht te kunnen bij woonfonds Meerwonen, dat zich toelegt op het ondersteunen van duurzame en sociale wooncoöperaties. Stefan van Uffelen van Meerwonen stapt inderdaad in en financiert het project deels met ruim 850.000 euro aan eigen geld. De samenwerking lijkt een uitkomst voor beide partijen. Meerwonen koopt de kavel en betaalt de bouwkosten. Diamondiaal gaat de verhuur regelen, het terrein ontwikkelen en zich bezighouden met de gemeenschap.

Het conflict waar Sinan en zijn medebewoners de dupe van zijn, gaat over drie rechthoekige gebouwen op het terrein. De achtertuinen zijn er nog niet, de moestuin in het midden van het terrein begint vorm te krijgen. Om de gebouwen heen staan caravans, in drie tenten huist een schooltje. In die rechthoeken zijn 81 kamers gevestigd voor vluchtelingen, mensen met een kleine portemonnee en mensen die graag willen wonen in de gemeenschap zoals Diamondiaal voor ogen heeft.

Het idealistische woonproject Diamondiaal in Almere.

Sterke mensen

Een van die mensen is Shishani Vranckx. De muzikant was na jaren Amsterdam toe aan meer rust, meer ruimte, meer binding met de gemeenschap waarin ze woont. Met haar vriendin Samaa Roseboom was ze in november een van de eerste leden van de gemeenschap. Roseboom is modeontwerper en gezinsbegeleider, Diamondiaal vroeg haar ouders en pleegkinderen op het terrein te helpen.

“In een gemeenschap met veel kwetsbare mensen heb je ook sterke mensen nodig”, zegt Abbass-Saal. “Om de mensen die dat nodig hebben te ondersteunen.” Deze twee vrouwen zijn daar een voorbeeld van.

Maar de woning van Vranckx en Roseboom is ook een voorbeeld van wat er is misgegaan in de afspraken tussen Diamondiaal en Meerwonen. De twee vrouwen hebben vier kamers tot hun beschikking plus een eigen badkamer en een keuken en daarvoor betalen ze 710 euro.

En dat is, blijkt uit de samenwerkingsovereenkomst in handen van Trouw, nooit de afspraak geweest. Want daarin staat dat alle kamers de eerste vijf jaar niet als zelfstandige, maar als onzelfstandige woningen zullen worden verhuurd, voor het grootste deel aan vluchtelingen met een verblijfsvergunning.

Maar Diamondiaal verhuurt meerdere kamers als complete woningen en daarvoor vraagt het minder huur dan het zelf moet overmaken aan Meerwonen. Zo is een voor Diamondiaal huurachterstand ontstaan van tienduizenden euro’s.

Daarbij komt dat er, om de financiering rond te krijgen, is gerekend op een half miljoen euro aan overheidssubsidie die is bedoeld om vluchtelingen met een verblijfsvergunning aan een woning te helpen. Om daarvoor in aanmerking te komen moeten er minimaal vier volwassen vluchtelingen in een woning wonen, met elk een eigen kamer. Maar aan die voorwaarden is in veel gevallen niet voldaan. Sommige statushouders hebben twee kamers – waardoor er geen vier mensen in een woning wonen – en er zijn ook gezinnen met kinderen die meerdere kamers huren.

Bewoners Samaa Roseboom en Shishani Vranckx in hun woning in het idealistische woonproject Diamondiaal

Dat betekent dat Meerwonen de beoogde subsidie misloopt. Daardoor kan het de huurprijs voor statushouders niet halveren, zoals ooit de afspraak was. En dat betekent weer dat vluchtelingen meer zouden moeten betalen dan ze nu doen. En dan is er nog het probleem dat als kamers als zelfstandige woning worden verhuurd, de huurders in feite de wachtlijsten omzeilen voor sociale huurwoningen in de gemeente.

Volgens Abbass-Saal is Diamondiaal altijd helder geweest over wie er op het terrein kwam wonen. “Gezinnen met kinderen behoorden altijd al tot onze doelgroep”, zegt ze. “Dat heeft Meerwonen altijd geweten. Er is geen sprake van dat er geen zicht zou zijn op hoe wij hebben gehandeld.” Meerwonen ziet dat net iets anders: zeker, er is rekening gehouden met het huisvesten van gezinnen, maar pas nadat er een aantal jaren kamers zouden zijn verhuurd aan vluchtelingen.

Abbas-Saal wijst op een ander soort hindernis: de regels voor de subsidie voor huisvesting van statushouders zijn erg star. Van de beschikbare 83 miljoen euro is sinds 2016 slechts 3 miljoen uitgegeven. Dat zegt genoeg, vindt zij: “Dan is er toch iets mis met de subsidie?”

Ze voelt zich door iedereen tegengewerkt. Door Meerwonen, maar ook door de gemeente. Die zou hebben geweigerd meerdere bewoners in te schrijven. Een gemeentewoordvoerder laat weten dat inderdaad van vier personen de verhuisaangifte is geweigerd, maar met een reden: ze bleken niet (meer) op het terrein te wonen. Een van die vier is later alsnog ingeschreven.

Poolshoogte

Afgelopen week kwam een politiewagen al poolshoogte nemen op het terrein. Agenten informeren wat ze dinsdag bij de ontruiming kunnen verwachten. Mannen en vrouwen komen kijken wat er gebeurt, vertellen dat ze een baby of kleine kinderen hebben. Onder hen een aantal vluchtelingen, ze willen hun naam niet zeggen en nee, ook niet op de foto. Maar ze zijn bezorgd, boos, wanhopig. Hebben geen idee waar ze straks heen moeten.

Een deel van de bewoners legt de schuld, net als Abbas-Saal, bij Meerwonen. Maar er zijn er ook die Diamondiaal verantwoordelijk houden. Volgens advocaat Milan van Hulst, die zeven huishoudens vertegenwoordigt die wonen of woonden aan de Bostuin, overwegen sommigen een schadeclaim in te dienen bij Diamondiaal.

De geplande ontruiming is niet eens het directe gevolg van het financiële zwaar weer waarin het project zit. Politie en deurwaarder moeten eraan te pas komen omdat de rechter vorige maand oordeelde dat Diamondiaal het hele terrein op 16 april leeg moet overdragen aan Meerwonen. En dat doet Diamondiaal niet.

Die rechterlijke uitspraak volgde op wat er in december gebeurde: toen is vanwege de financiële problemen de samenwerking beëindigd. Onder dat document staan de handtekeningen van Meerwonen én Diamondiaal. Volgens Abbass-Saal omdat ze niet begreep wat er in het document stond, maar uit de stukken die Trouw heeft, blijkt dat het haar man was die op 21 december mailde: ‘Met onderstaande tekst willen we de samenwerking ontbinden’. In die mail staat dat de samenwerking per direct wordt ontbonden en dat beide partijen tot 14 januari zullen nadenken over reddingsscenario’s.

Maar dat gezamenlijke reddingsscenario is er nooit gekomen. Diamondiaal is zelfs doorgegaan met het uitgeven van huurcontracten, hoewel de coöperatie zelf niet meer de huurder was van Meerwonen. Dat had Diamondiaal niet mogen doen, oordeelde de rechter in maart; het moet Meerwonen in staat stellen met een andere partner verder te gaan. Ook moet het de huurachterstand aan het fonds terugbetalen. Niets daarvan is gebeurd.

Volgens Abbas-Saal wil Meerwonen af van de huurders om meer geld te verdienen aan de kavel – dat sinds de aankoop veel meer waard is geworden. Maar Layana Mokoginta van Meerwonen wijst erop dat het hele project wordt opgedoekt als het woonfonds de bank niet kan afbetalen. Dan gaat de grond zeker naar de hoogste bieder, die de kamers voor vluchtelingen kan ombouwen tot dure koopappartementen. “We hebben wel een reserve, die we nu gebruiken, maar op den duur houdt het voor ons ook op.”

Meerwonen wil het sociale project graag redden, met de visie van Diamondiaal, maar met een andere partner. Mokoginta: “Het is allemaal zo onnodig, het had niet zo hoeven te gaan. Als iedereen zich aan de afspraken had gehouden, had veel leed voorkomen kunnen worden.”

Wie komt er op straat?

Hoeveel mensen dinsdag hun huis kwijt raken is onduidelijk. Volgens Abbass-Saal gaat het om 48 volwassenen en 46 kinderen, onder wie een aantal baby’s. Bij de gemeente zijn 26 volwassenen en 18 kinderen ingeschreven en Meerwonen denkt dat het gaat om 28 volwassenen en 18 kinderen.

Meerwonen weet van 21 huurcontracten voor 67 kamers, waarvan er negen zijn afgegeven voor een zelfstandige woning (dus meerdere kamers). In zeven van die woningen wonen gezinnen; die hebben met hulp van de gemeente en Meerwonen een woning toegewezen gekregen via woningcorporatie Alliantie.

Wat betreft de overige twaalf bij Meerwonen bekende contracten, hebben twee mensen een nieuw contract getekend. Dat kan niet altijd voor het aantal kamers dat ze nu huren, omdat de huurprijs dan flink stijgt. Met nog eens drie mensen is Meerwonen in gesprek, met de overige zeven niet.

De achternaam van Sinan is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook: 

Vluchtelingen bouwen in Almere een eigen onderkomen

Nederland kent een onbekend aantal uitgeprocedeerden, onder hen ook kinderen. In Almere bouwden vier families zonder verblijfspapieren een provisorisch onderkomen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden