DNA-mutaties

Dit doet een pakje per dag met een lichaam

Roken muteert het DNA.Beeld anp

Verstokte rokers kunnen sinds gisteren lezen wat een pakje per dag na een jaar teweegbrengt in hun lichaam. Niet minder dan gemiddeld 150 mutaties ontstaan er na zo'n periode in elke cel van hun longen. Die veranderingen in het DNA kunnen stuk voor stuk aan de basis staan van de ongeremde celdeling die kanker kenmerkt.

Een internationaal onderzoeksteam kwam tot dit cijfer toen het het genenwerk uit meer dan vijfduizend tumoren analyseerde. Kankerweefsel uit de longen, maar ook uit zestien andere lichaamsdelen waarvan men vermoedt dat roken er kanker opwekt. De schadelijke gewoonte werkt onder meer ook blaas- en leverkanker in de hand. Ook in die andere organen ontwaarde het team het gemiddelde aantal mutaties, zo laten zij zien in vakblad Science. In de mondcellen mag men rekenen op 23 gevallen van DNA-schade, in de blaascellen op 18, en in de levercellen op 6. Nog nooit is de wissel die roken trekt op het lichaam zo precies in kaart gebracht. Het is precisie die van pas komt in een vakgebied waar nog veel te ontdekken valt.

Op zichzelf is 150 mutaties geen hoog aantal. "Bij kanker heb je het al snel over een paar duizend. Maar rook je 50 jaar een pakje per dag, dan levert dat gemiddeld dus 7500 mutaties op in elke longcel", zegt mede-auteur Peter Van Loo vanuit Londen. Het cijfer valt volgens hem wat hoger uit dan de schattingen waarmee de wetenschap het hiervoor moest doen.

Beeld Trouw TVD | Bron: Genome Research Limited

'Vingerafdruk' in het DNA

In sigaretten-gerelateerde kanker vonden Van Loo en collega's een specifieke 'vingerafdruk' in het DNA. Een soort ingekrast aandenken dat de rook achterlaat in de longen. Personen met longkanker die nooit hadden gerookt, hadden deze gravering niet.

Via het bloed reizen schadelijke deeltjes uit de tabak van de longen naar andere organen. Ook daar zagen onderzoekers de vingerafdruk soms terug in de tumoren, in meer of mindere mate. Zo wordt steeds duidelijker welke letters in de DNA-streng precies moeten veranderen om tot welke kankersoort te komen. Gerichte medicijnen zouden zo in de toekomst effectiever te werk kunnen gaan.

Longarts en hoogleraar Harry Groen van de Rijksuniversiteit Groningen is onder de indruk van het vele werk dat zijn collega's hebben verzet. Hij omschrijft het team als een vakgroep van wereldniveau. Toch waakt hij voor te hoge verwachtingen. "Zo'n getal van 150 mutaties zegt nog lang niet alles. Sommige letters in het DNA - basen genoemd - kunnen best veranderd worden zonder dat je daar iets van merkt. Als het echter gaat om het deel dat bijvoorbeeld de eiwitproductie in een cel aanstuurt, heb je wel direct een probleem. Die eiwitten komen dan anders tevoorschijn, wat snel kan leiden tot bijvoorbeeld longkanker." Dit onderzoek gaat verder niet in op welke genen het slachtoffer waren van roken. Het blijft dus een gok te zeggen hoeveel invloed die 150 veranderingen in de longen hebben.

Een heel nieuw medicijn gaat hier niet direct uit voortkomen, denkt Groen. "Het is een klein stapje in de goede richting. Hoe meer we leren over de patronen waarop genen veranderen door tabak, hoe meer we leren over oorzaken van kankers die níet door roken tot stand komen. Bijvoorbeeld door luchtvervuiling als dieseluitstoot of verflucht." Mochten DNA-veranderingen van een niet-roker met kanker veel lijken op de in Science beschreven patronen, dan mag diegene wel eens nagaan wat hij allemaal inademt op een dag. "Dat vind ik de belangrijkste bijdrage van dit onderzoek", aldus Groen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden