Dit betekent het vluchtelingenakkoord voor Turkije

Minister-president van Turkije, Ahmet Davutoglu en Voorzitter van de Europese raad, Donald Tusk (R) vlak na het sluiten van het nieuwe akkoord. Beeld anp

Met de nieuwe afspraken tussen de EU en Turkije over de opvang van vluchtelingen wordt Griekenland en de rest van Europa ontzien, maar wat schiet Turkije op met het akkoord?

Wat vraagt de deal van Turkije?
Sinds gisteren neemt Turkije alle irreguliere immigranten terug die in Griekenland aan wal komen. Dat zou in theorie een einde moeten maken aan de route die de meeste vluchtelingen afleggen via de Egeïsche Zee. Via die route zijn het afgelopen jaar alleen al meer dan 850 duizend mensen Griekenland binnengekomen, blijkt uit cijfers van de International Organisation for Migration (IOM).

Wat krijgt Turkije daar dan voor terug?
Voor elke teruggestuurde Syriër die Turkije terugneemt, beloven de Europese landen één Syrische vluchteling op te nemen die nog nooit de oversteek naar Griekenland heeft gewaagd. Syriërs die alsnog per boot van Turkije naar Griekenland proberen te reizen, komen onderaan de lijst te staan.

Turkije krijgt daarnaast financiële steun. De Europese Unie betaalt zes miljard euro voor de opvang van de Syrische vluchtelingen. Drie miljard daarvan was de Turken al eerder beloofd, maar zal nu versneld worden uitbetaald. De overige drie miljard komt daar nu extra bovenop.

Is de toetreding van Turkije tot de EU misschien weer in zicht?
Met het akkoord komt de EU tegemoet aan een lang gekoesterde wens van Turkije: beide partijen gaan actiever praten over een mogelijke toetreding van Turkije tot de EU. Formeel hebben die onderhandelingen nooit stilgelegen, maar ze stonden wel op een extreem laag pitje. De onderhandelingen zijn alleen niet zo uitgebreid als Turkije gehoopt had. In december zijn er twee nieuwe hoofdstukken geopend en de EU heeft nu beloofd één hoofdstuk van de onderhandelingen te heropenen, over budgettaire zaken. Turkije wilde vijf hoofdstukken behandelen.

Vluchtelingen wachten bij de Griekse grens op Lesbos. Beeld afp

Om hoeveel Syriërs gaat het?
In Turkije verblijven momenteel ruim 2,7 geregistreerde Syrische vluchtelingen, blijkt uit de meest recente cijfers van het UNHCR. Dat aantal wordt de komende tijd alleen maar groter als Turkije daadwerkelijk vluchtelingen terug gaat nemen.

Kan Turkije al die vluchtelingen wel aan?
Het is opmerkelijk dat de EU toestaat dat er zoveel vluchtelingen in Turkije worden opgevangen. Turkije neemt het namelijk niet altijd even nauw met de naleving van mensenrechten. Daarbij komt dat het land geen volwaardig lid is van het Vluchtelingenverdrag van de VN, waarin afspraken zijn gemaakt over de rechten van vluchtelingen.

De situatie in Turkije baart mensenrechtenorganisaties al langer zorgen. Amnesty International publiceerde afgelopen december een rapport waaruit bleek dat Turkije massaal mensenrechten schendt bij de opvang van vluchtelingen. Het land stuurde bijvoorbeeld verschillende keren vluchtelingen terug naar Syrië. Dit terwijl het internationale recht verbiedt mensen terug te sturen naar een oorlogsgebied. Enkele vluchtelingen zouden daarnaast zijn mishandeld en in detentiecentra zijn geplaatst.

Turkije heeft met de nieuwe afspraken gegarandeerd dat het zich zal houden aan internationale regelgeving, maar veel mensenrechtenorganisaties staan kritisch tegenover die beloftes. "Door Turkije als poortwachter van Europa te laten fungeren om een einde te maken aan de vluchtelingencrisis, dreigt de EU ernstige mensenrechtenschendingen aan te moedigen", zei de directeur van Amnesty Nederland, Eduard Nazarski, afgelopen december tegen Trouw

Hoe groot is de kans dat de deal tussen Turkije en de EU deze keer wel slaagt?
Het plan brengt vooral veel logistieke problemen met zich mee. De meeste Syriërs in Turkije zitten namelijk niet in officiële kampen, waardoor het voor Turkije moeilijk is zicht te houden op welke vluchtelingen al een illegale oversteek naar Griekenland hebben gepoogd - en dus onderaan de lijst zouden moeten komen. Zo lang dit toezicht er niet is, zal het voor de vluchtelingen niet minder aantrekkelijk worden om alsnog de oversteek naar Griekenland te wagen.

Op de eerste dag dat het akkoord in ging, was het aantal vluchtelingen dat naar Griekenland afreisde er in ieder geval niet minder op. Griekenland-correspondent Thijs Kettenis schreef vandaag in Trouw dat op Lesbos nog massaal asielzoekers met rubberbootjes aankomen.

Een bijkomend probleem is dat er ook in Griekenland veel mankracht nodig is om de vluchtelingen weer terug te sturen naar Turkije. Van de migranten die vanaf 20 maart via Turkije Griekenland zijn binnengekomen, moet de asielaanvraag eerst versneld worden voordat ze teruggestuurd kunnen worden. Daar moeten onder meer asielexperts, tolken en rechters voor worden gemobiliseerd.

Critici van het plan wijzen er bovendien op dat vluchtelingen gewoon weer een andere route zullen vinden om Europa binnen te komen. Vluchtelingen kunnen vanuit Turkije bijvoorbeeld via land proberen de oversteek maken, bijvoorbeeld via Bulgarije, maar ook de route vanuit de Turkije richting Italië behoort nog tot de mogelijkheden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden