Dissident aan het Japanse hof

Toen de jonge prins Mikasa opstond om het woord te nemen in de keizerlijke adviesraad in februari 1946, was de sfeer gespannen. "Er worden debatten gevoerd over de huidige keizer en ook over de keizerlijke familie", zei de prins, doelend op de vraag of de keizer verantwoordelijk was voor het Japanse aandeel in de Tweede Wereldoorlog. "Ik vrees dat we het later zullen betreuren als de regering nalaat onmiddellijk ferme stappen te ondernemen."

Dat waren ongehoorde woorden die hard aankwamen bij Mikasa's oudste broer, keizer Hirohito zelf. "Nooit heb ik Zijne Majesteits gezicht zo bleek gezien" , schreef een hooggeplaatste aanwezige in zijn dagboek.

Prins Mikasa vond dat de keizer moest aftreden omdat hij had toegestaan dat de oorlog in zijn naam was gevoerd. Dat zou ook de weg openen om hem te berechten voor de Japanse oorlogsmisdaden.

De prins had die misdaden van nabij gezien als militair in delen van China die Japan had veroverd. Van jongsaf was hij militair opgevoed, onder toezicht van de vijftien jaar oudere Hirohito, die na de dood van zijn vader keizer was geworden in 1928. Mikasa voltooide in 1936 de militaire academie en hij werd met de schuilnaam Wakasugi naar het bezette China gestuurd, waar hij de rang van majoor bereikte. Twee oudere broers dienden ook bij de strijdkrachten.

Zestig jaar later zou Mikasa in een interview zeggen dat hij "hevig geschokt was toen een officier me vertelde dat de beste training voor jonge soldaten is om levende krijgsgevangenen te gebruiken in oefeningen met bajonet".

Nadat Japan, als enige land ooit, de Verenigde Staten had aangevallen in 1941 diende de prins enkele jaren in het militair hoofdkwartier in Tokio. Daar zag hij filmbeelden van Japanse wandaden, die hij ook aan de keizer zou hebben getoond.

Toen Japan zich na twee Amerikaanse atoombommen overgaf in augustus 1945, nam de Amerikaanse bezettingsmacht het hele staatsbestel op de schop. De keizer was niet langer goddelijk en hij verloor het militair opperbevel. Maar de Amerikaanse generaal Douglas MacArthur, die Japan feitelijk bestuurde tot 1951, wilde de keizer wel behouden als ceremonieel symbool. Van berechting, waarop veel landen aandrongen, wilde hij niets weten omdat het de wederopbouw van Japan als nieuwe bondgenoot van Amerika zou verstoren. In de nieuwe grondwet bleef het onmogelijk dat een keizer aftreedt.

Prins Mikasa ging daar tegenin. De onmogelijkheid om af te treden was in strijd met het nieuwe grondwetsartikel dat niemand in enigerlei vorm van slavernij mag worden gehouden, redeneerde hij spitsvondig. De Amerikanen braken die discussie af en Hirohito bleef tot zijn dood in 1989 een zwijgende keizer, die vooral in zijn element was als hij kleine zeediertjes bestudeerde.

Mikasa voegde zich naar het hofleven. Hij was in 1941 getrouwd met een adellijk meisje en ze kregen drie zoons (die inmiddels zijn overleden) en twee dochters. Hij verdiepte zich in archeologie en de studie van het Midden-Oosten en doceerde aan verscheidene universiteiten. Hij was de eerste prins die zijn rijbewijs haalde, en hij nam ook de metro.

Het militaire leven liet hij achter zich. Ook al had hij zich verzet tegen de 'Amerikaanse' grondwet, hij was wel blij dat die oorlogvoering had afgezworen. Juist dat onderdeel zouden de Amerikanen betreuren toen ze van Japan meer militaire slagkracht gingen eisen. "Laten we geen geloof hechten aan buitenlanders die ons vertellen dat er een oorlog van gerechtigheid mogelijk is", zei Mikasa in 1953. "Ik doe deze pacifistische bekentenis als militair die ten oorlog ging met de gedachte dat het een oorlog voor gerechtigheid was."

De kwestie van abdicatie is weer actueel geworden. Hirohito's opvolger Akihito (82) zei in augustus in een toespraak tot de natie dat hij zijn krachten voelt afnemen. Iedereen begreep daaruit dat hij graag met pensioen wil, iets wat nog steeds niet kan volgens de grondwet. Een commissie van professoren en andere intellectuelen gaat nadenken over de toekomst van het keizerschap. Met de dood van prins Mikasa op 100-jarige leeftijd, zijn er nog vier troonopvolgers over.

Takahito, prins Mikasa werd geboren op 2 december 1915 in Tokio. Daar stierf hij op 27 oktober 2016. Frans Dijkstra

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden