Dissen is goed voor de handel

Een rapper telt pas mee als hij een ander flink op de korrel neemt. 'Dissen', heet dat. Momenteel slaan de rappers Extince en Brainpower elkaar om de oren met spitsvondige beledigingen en trefzekere metaforen. Niets minder dan hun eer staat op het spel. Wat is dissen, waar komt het vandaan en waar gaat het naar toe? Een nadere kijk op een typisch hiphop-fenomeen.

Danny Koks

Op de nieuwe cd '2e Jeugd' van Extince staat het nummer 'Doorgaan', een 'dis' aan het adres van Brainpower. Een dis is een hiphoptrack waarin de ene rapper de andere met scherpe woorden tot de grond toe afbreekt. Zo vergelijkt Extince de motoriek van Brainpower met die van een dronken zwerver die midden op een druk kruispunt ineens het verkeer begint te regelen. Brainpower reageerde pijlsnel met 'Ghostbusters', een gratis mp3 op zijn website.

Extince uit Oosterhout is een zelfverzekerde rapper, die middels verbale hoogstandjes met iedereen de vloer aanveegt. Hij was de eerste Nederlandse rapper die met een single in zijn moerstaal ('Spraakwater') in de top tien belandde. Brainpower was aanvankelijk een geduchte freestyler. Hij is er een kei in ter plekke een raptekst te verzinnen, waarbij het vooral draait om het creatief en spitsvondig beledigen van andere rappers. Nadat hij de hiphopfinale van de Grote Prijs van Nederland won, dook hij op als gastrapper op 'Binnenlandse funk', het debuutalbum van Extince. In het boek over Nederlandse hiphop 'Van Brooklyn naar Breukelen' staat een foto waarop Brainpower en Extince in de Burger King gebroederlijk genieten van een whopper.

Toch is er tussen beiden iets scheef gegroeid. Terwijl Extince wordt gezien als Neerlands beste rapper met de lekkerste 'flow' en de scherpste teksten, is het Brainpower die met 'Dansplaat' als eerste Nederlandse rapper een nummer-1-hit scoort. Tijd dus om de zaken recht te zetten.

,,Vandaag wil ik graag mijn spreekbeurt houden over neppe rappers / gasten met rhymes die net zo belangrijk voor me zijn als die reclamefolders in mijn brievenbus.''

Die kan Brainpower alvast in zijn zak steken. Maar hij laat dit niet op zich zitten en slaat terug door de ware bedoelingen van Extince in twijfel te trekken.

,,Precies door dat gedrag loop je je shit te verkloten / en moet je Brainpower dissen om je shit te promoten.''

Wie denkt die arrogante sukkel wel niet dat-ie is? Is het succes hem naar zijn bol gestegen? Tweede ronde, Extince komt met een uppercut.

,,Maak nou niet een grapje want jij behaalde maar ik betaalde de Grote Prijs van Nederland snap je / Met hits in het Nederlands en hits in het Engels / daarom ben ik tweetalig jij bent eenmalig.''

Brainpower moet flink incasseren. Zijn benen zijn als natte spaghetti, zijn armen loodzwaar. Maar hij staat nog altijd en komt terug met een rechtse directe.

,,Je loopt naast je schoenen ouwe vandaar die kaaslucht / dus hou je sokken liever aan en neem wat vaart terug''

Nu is het Extince die in de hoek zit waar de klappen vallen. Zijn tegenstander is op stoom.

,,Mijn tweede was de doorbraak, mijn derde wordt echt een reus / jouw derde was '2e Jeugd', jouw vierde wordt derde keus.''

De Brabander denkt de zwakke plek in de verdediging van de Amsterdammer gevonden te hebben: voor een kratje bier en een geeltje treedt Brainpower op in iedere boerenschuur waar ze hem maar willen hebben.

,,Je bent niet uniek / die praatjes verkoop je maar aan het blije festivalpubliek.''

Maar het is Brainpower die uiteindelijk de knock-out uitdeelt.

,,Blije festivalpubliek dat is dus praktisch half Nederland/ en onderschat je fans nooit Ex, dat is pas arrogant.''

Het klinkt allemaal behoorlijk haatdragend, maar de soep wordt zelden zo heet gegeten als hij wordt opgediend. Hiphop is van nature nu eenmaal ontzettend competitief. Iedere rapper zal claimen superieur te zijn aan alle andere rappers, het is in die wereld immers eten of gegeten worden.

Dergelijke verbale vechtpartijen draaien vooral om eer en respect. Net als in vroeger tijden, toen een edelman zijn tegenstander uitdaagde voor een duel door zijn handschoen voor diens voeten te werpen. Wilde hij niet de hoon van het publiek over zich heen krijgen, dan had hij geen andere keus dan de handschoen op te rapen. Het enige verschil is dat rappers duelleren met microfoons in plaats van zwaarden.

Dankzij de speelfilm '8 Mile' van Eminem heeft ook het grote publiek kennis gemaakt met het fenomeen 'mc battles'. Twee rappers krijgen elk een minuut om de ander op ludieke wijze te schofferen. Hoe grappiger en origineler de beledigingen, hoe groter de waardering van de toeschouwers, die uiteindelijk de winnaar bepalen. Vooral in de begindagen waren deze wedstrijden voor rappers de enige manier om naam voor zichzelf te maken.

Dat hiphop is uitgegroeid tot de meest populaire muziekstroming van de laatste jaren heeft aan dat gegeven niets veranderd. Nog steeds geven rappers elkaar met plezier een veeg uit de pan, om hun eer te verdedigen en hun aanzien bij hiphopfans te vergroten. Tegenwoordig doen ze dat alleen niet meer in kleine achterafzaaltjes maar op cd. Zowel betekenis, aard als gevolg van deze publiekelijk uitgelokte ruzies zijn daardoor drastisch veranderd.

Zo is de publiciteitswaarde van het dissen gigantisch gestegen. 50 Cent, één van de populairste rappers van het moment, begon zijn opmars door over populaire hiphopbeats teksten op te nemen waarin hij van zijn collega's geen spaan heel liet. Vooral zijn ruzie met Ja Rule genereerde enorm veel publiciteit. En hoewel beiden dat nooit publiekelijk zullen toegeven (dat zou gezichtsverlies zijn), schoot hun cd-verkoop door al die aandacht als een komeet omhoog. Dissen is een marketinginstrument geworden.

Doordat rappers niet langer op een podium oog in oog met elkaar staan maar hun terrein hebben verlegd naar opnamestudio's zijn de battles een stuk gewelddadiger geworden. Als een rapper in zijn teksten dreigt je voor je kop te knallen, schieten humor en spitsvondigheid tekort. Dan is het zaak terug te slaan met een minstens zo harde tekst, als het even kan nog iets harder.

Deze negatieve spiraal bereikte een historisch dieptepunt toen vlak na elkaar rappers 2Pac en The Notorious B.I.G., die het al langer met elkaar aan de stok hadden, werden doodgeschoten. Beide geruchtmakende moordzaken zijn nog altijd niet opgelost, maar het lijkt erop dat de rivaliserende platenlabels van 2Pac en Biggie (respectievelijk Death Row en Bad Boy Entertainment) feit en fictie niet meer van elkaar konden scheiden.

Zo'n vaart zal het in Nederland niet lopen: dit is pas de tweede dis in het bestaan van de Nederlandse hiphop. De eerste is nota bene bijna tien jaar oud, met naast Def P (voorman van Osdorp Posse) opnieuw Extince in de hoofdrol. Def P vond 'Spraakwater' maar commerciële bagger en riposteerde met 'Braakwater', waarin hij rapte: 'Je loopt altijd te slijmen bij je radiovrienden dus een uitgekiende dis is wat jij verdiende.' Onzin, vond Extince, 'dat is nu die baas-boven-baas situatie waar ik in verkeer.'

Dissen heeft hier nog de status van onschuldig vermaak waar hiphopliefhebbers hun vingers bij aflikken. Op het internet woeden heftige discussies over wie nu als winnaar uit de strijd is gekomen, Extince of Brainpower. De één noemt de dis van Extince een 'geparfumeerde kus des doods', geraffineerd en effectief. Maar ook Brainpower heeft met zijn directe aanpak veel zieltjes gewonnen, die hem roemen om zijn rake metaforen en scherpe grappen. Zolang de rappers zichzelf en hun teksten niet al te serieus nemen, zullen de liefhebbers dus de lachende derde blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden