Discriminatie is de schaduwkant van de deeleconomie

Hoogleraar Janneke Gerards: 'Wat doe je als een bepaalde groep niet mee mag doen?' Beeld TR BEELD

Dat burgers samen een wooncomplex of een moestuin beheren is mooi. Maar wie bepaalt wie zich mag aansluiten?

Het klinkt zo mooi: huurders van een flatcomplex die gezamenlijk besluiten een moestuin aan te leggen. Of burgers die ontevreden zijn over de zorg die de overheid levert en daarom zelf met elkaar een zorgcoöperatie oprichten. Maar pas op, zegt hoogleraar Janneke Gerards, die gisteren haar oratie hield: die deeleconomie is niet zonder risico's.

Er is in de samenleving op dit moment veel enthousiasme voor allerlei experimenten met collectief beheer van gemeenschappelijke goederen, ziet zij. De staat trekt zich terug, burgers nemen zelf initiatief om zaken in hun leefomgeving te regelen. Maar wie zorgt er voor dat dit op een goede manier gebeurt? Gerards: "Wie zorgt er voor bescherming van grondrechten, zoals het verbod op discriminatie?"

Gerards is sinds april vorig jaar hoogleraar fundamentele rechten aan de Universiteit Utrecht. De titel van haar oratie gisteren maakte haar punt direct duidelijk: 'Grondrechten onder spanning.'

Te weinig kennis

Gerards vindt dat over belangrijke grondrechten - van vrijheid van meningsuiting, verbod op discriminatie tot vrijheid van godsdienst - binnen deze initiatieven weinig kennis is, met als gevolg dat de kans op problemen toeneemt. Zolang de overheid belangrijke zaken als de zorg regelt, zorgt het rechtssysteem voor voldoende bescherming van de grondrechten. Maar bij individuele initiatieven dreigt sneller uitsluiting, vreest ze. "Wat doe je als een bepaalde groep mensen niet mee mag doen met die zorgcoöperatie?" Hetzelfde geldt voor de moestuin van enthousiaste buurtbewoners: het gevaar is dat ook die mensen gaat uitsluiten.

Zorgen maakt Gerards zich ook over de nieuwe democratische initiatieven die her en der oppoppen in het land, zoals bijvoorbeeld in de zogenoemde burgerkamers. "Als daar geldt: de meerderheid beslist, is de vraag wie nog aan de rechten van de minderheid denkt. Of stel dat besloten wordt hooligans uit te sluiten van het terrein rond een stadion. Dat kan vanuit veiligheidsperspectief heel zinnig lijken, maar de vrijheid van beweging, van gaan en staan waar je wilt, wordt wel aangetast. Zo'n verbod, dat mag niet zomaar. Wie houdt nu in dat soort initiatieven deze grondrechten in de gaten?"

Het is belangrijk dat deelnemers aan dit soort experimenten of initiatieven heel goed voorgelicht worden over wat grondrechten zijn zodat de rechtsstaat niet onder druk komt te staan, stelde zij in haar oratie. "De aandacht daarvoor is nu echt nog veel te klein."

Bij Airbnb en Uber gaat het al mis

Het Amerikaanse Airbnb, de populaire site waarop verhuurders en huurders van huizen elkaar vinden, laat al zien waar het mis kan gaan in de deeleconomie, zegt de Utrechtse hoogleraar Janneke Gerards.

"Onderzoek toonde vorig jaar aan dat mensen met een islamitische naam moeilijker een appartement vinden dan mensen met een Nederlandse naam. Een Amsterdamse verhuurder die Israëlische huurders weigerde, werd in september zelfs uitgesloten door het bedrijf zelf vanwege discriminatie."

Ook het alternatieve taxibedrijf Uber is een voorbeeld, vindt zij. Zowel in Engeland als in de Verenigde Staten worden rechtszaken gevoerd omdat Uber weigert zich als werkgever te zien. "Allerlei sociale rechten van de chauffeurs worden zo onvoldoende beschermd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden