Discriminatie bij politie ook hier gewoon

null Beeld anp
Beeld anp

Discriminatie en willekeur komen veel voor in Nederlandse politiekorpsen, ontdekte antropoloog Paul Mutsaers. Volgens de onderzoeker komt dat mede door de grote beroepsmatige vrijheid van agenten.

De rellen in het Amerikaanse Ferguson, waar een agent de zwarte Michael Brown neerschoot na een winkeldiefstal, richtte internationaal de aandacht op het onderwerp. Paul Mutsaers van Tilburg University en de Politieacademie deed onderzoek naar discriminatie door Nederlandse agenten. Volgens Mutsaers komt die structureel voor en hanteert de politie een 'keihard doelgroepenbeleid'. Mutsaers liep anderhalf jaar met agenten mee op drie plaatsen in Nederland, interviewde ruim tachtig agenten in vijftien grote steden en liet twintig agenten dagboeken bijhouden. Hij promoveert deze week.

Hoe groot is het probleem in Nederland?
"Wat je hier níet hebt, zijn toestanden zoals in Ferguson, waar agenten geld ophalen bij de Afro-Amerikaanse gemeenschap door continu boetes uit te schrijven. Of grootschalige corruptie zoals in Zuid-Afrika. Maar het is een glijdende schaal. Wat hier wel gebeurt: collega's van allochtone agenten hangen op het prikbord krantenberichten op waarop koppen die negatief zijn over de islam of migranten zijn omcirkeld. En bij meer dan de helft van de verkeerscontroles die ik heb meegemaakt, zeker tientallen keren, werd vooraf een etnische doelgroep bepaald. Meestal richtte men zich op jongeren van een aantal etniciteiten: Marokkaans, Turks en Surinaams, bijvoorbeeld. Als het raampje omlaag ging en er zat een autochtone Nederlander, dan kreeg die te horen: 'U mag doorrijden, u behoort niet tot onze doelgroep.'"

Waarom doet de politie dat?
"Het bekende verhaal is dat we die groepen vaker terugzien in de misdaadcijfers. Maar de vraag is wat eerder komt. Richt de politie zich op die groepen vanwege de cijfers, of komen die groepen meer voor in de cijfers doordat de politie zich vaker op hen richt?"

Hebben vooroordelen ook niet een functie?
"De politie is gedoemd tot vooroordelen, omdat ze altijd moet handelen vóór iemand voor de rechter komt. Maar agenten zijn de afgelopen tien jaar getraind om op hun eigen ideeën, vakmanschap en onderbuikgevoel af te gaan, in plaats van op de regels. Vervolgens misbruikt een deel van hen hun discretionaire ruimte.

"Een bekende zaak is die in Bleiswijk, waar een Poolse zwerver werd opgepakt. In het bos moest hij een kuil graven. Een agent is veroordeeld voor deze schijnexecutie. Dit soort uitwassen ben ik niet tegengekomen, maar ik heb meerdere agenten gesproken over dakloze migranten die naar de stadsgrens werden gebracht. Of Oost-Europeanen die door de politie uit het centrum werden verjaagd. Daar is geen enkele wettelijke basis voor."

Wat kan de politie hiertegen doen?
"Je kunt papieren op de goede manier inzetten. Denk aan een stopformulier, dat agenten moeten invullen om te registreren waarom ze iemand hebben aangehouden. Maar er is ook sterk leiderschap nodig. Tegenwoordig is ook bij de politie het zachte, dialogische leiderschap populair. Maar je moet durven op te treden tegen discriminatie. Het gaat verdorie om artikel 1 van onze grondwet. We hebben een politie nodig die uniform handelt, zonder aanziens des persoons."

Korpschef: Bezorgd

In 2013 was bijna de helft van alle aangehouden verdachten allochtoon. Een derde van het totaal was van niet-westerse afkomst. Dat blijkt uit cijfers van het CBS. Van alle gedetineerden in Nederland is ruim 60 procent allochtoon. Ter vergelijking: 21 procent van de Nederlandse bevolking is van allochtone herkomst. Zij hebben ten minste één ouder die in het buitenland is geboren.

Helft verdachten allochtoon
Korpschef Gerard Bouman van de Nationale Politie toonde zich vorige maand al bezorgd over discriminatie binnen politiekorpsen. 'Er sluipt een gif onze organisatie binnen. Het gif van de uitsluiting', schrijft hij op een intern weblog dat NRC Handelsblad publiceerde. Hij is bezorgd over discriminatie onder collega's, en het gevaar van een te eenzijdig samengesteld korps. 'Mijn doembeeld is Ferguson', schrijft Bouman.

De Nationale Politie reageerde gisteren schriftelijk op het onderzoek van Mutsaers. 'Het thema staat hoog op de agenda bij de politie. Mechanismes van in- en uitsluiting verdienen serieuze aandacht. De analyse en oplossingsrichting van Mutsaers herkennen we niet direct, maar wij gaan met hem in gesprek.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden