Review

Discografie van Johan Wagenaar completer

Met het onlangs verschijnen van een cd vol met muziek van Johan Wagenaar (1862-1941) is een leegte in de catalogus gelukkig weer opgevuld. Een leegte die was ontstaan omdat de fantastische Decca-cd met Wagenaar-muziek, die Riccardo Chailly met het Koninklijk Concertgebouworkest in het begin van zijn periode als chef-dirigent vastlegde, al een tijd niet meer verkrijgbaar is. De nieuwe Wagenaar-cd komt uit onverwachte hoek. De opnamen werden gemaakt in het Duitse Herford door de Nordwestdeutsche Philharmonie, dat concerteert in de regio Ostwestfalen-Lippe, en dat van 2006 tot 2009 de jonge Let Andris Nelsons als chef-dirigent had. Nelsons maakt nu een bliksemcarrière en liet het zestig jaar oude orkest in topconditie achter.

Voor de muziek van Wagenaar kwam de Nederlandse dirigent Antony Hermus over. Al is ’overkomen’ een groot woord, want Hermus dirigeert bijna zijn hele leven in Duitsland. Zo stond hij al voor orkesten in Bochum, Duisburg, Magdeburg, Freiburg, Kiel, Oldenburg, Mönchengladbach, Osnabrück, Bremerhaven, Jena en Rostock.

Van 2003 tot 2008 was hij Generalmusikdirektor van het Theater Hagen, en sinds augustus vorig jaar bekleedt hij diezelfde post bij het Anhaltischen Theater Dessau.

Hermus dirigeert de muziek van zijn landgenoot opvallend energiek en helder. Meteen al in de ouverture ’De getemde feeks’ – zo’n beetje Wagenaars bekendste compositie – heeft Hermus de juiste kwikzilveren toon en het scherpe ritme te pakken. In schwung en kleur doet Hermus hier nauwelijks onder voor Chailly. Het symfonische gedicht ’Levenszomer’ uit 1902 maakte Wagenaar in een gelukkige periode van zijn leven. Als motto boven de compositie zette hij een gedicht van Otto J. Bierbaum, dat vertaald luidt: ’Maak ik de balans op van mijn geluk, dan staan hier de positieve uitkomsten. Wat ik voelde, zag, aangreep, omvatte – hier heb ik het verantwoord, hier heb ik het mij eigen gemaakt: de essentie van mijn werklust, die mij daarmee dwong vorm te geven aan datgene wat ik doorleefde...’

Intrigerende muziek, vakbekwaam gemaakt en hier geweldig meeslepend tot klinken gebracht. Heel interessant zijn twee vroege werken: het symfonisch gedicht ’Fritjofs Meerfahrt’ uit 1886 en het ’Romantisch Intermezzo’ uit 1894. Zo wordt het beeld van Wagenaar langzaam aan steeds completer.

Wat nu met deze uitgave ook weer wat completer is, is de lijst werken die in 1906 door het Concertgebouworkest bij verschillende Nederlandse componisten besteld werden om de 300ste geboortedag van Rembrandt te herdenken. Tot die gelegenheidswerken die op een speciale gala-avond in het Concertgebouw uitgevoerd werden, behoorde Wagenaars ’Saul en David’. Rembrandts bijbelse schilderij, dat tegenwoordig niet meer aan hem wordt toegeschreven, was de inspiratie. De mentale staat van Sauls geest wordt door Wagenaar in chromatische muziek en harde klanken gevangen, steeds onderbroken door het fijnzinnige harpspel van David.

De overige composities voor het Rembrandt-gala zijn te vinden op andere cd’s. De ’Hymne aan Rembrandt’ van Diepenbrock staat op een cd van het label Composers’ Voice en wordt uitgevoerd door het Radio Symfonie Orkest, de dames van het Groot Omroepkoor en Eva-Maria Westbroek (haar allereerste opname!) onder leiding van Ed Spanjaard. Zweers’ ouverture ’Saskia’ is te vinden op een Sterling-cd, gespeeld door het Radio Symfonie Orkest onder leiding van Antoni Wit. Mengelberg dirigeerde het gala in 1906 en droeg zelf de compositie ’Etsen van Rembrandt’ bij; Jaap van Zweden nam dat werk op met het Orkest van het Oosten en is te vinden op een eigen uitgave van het orkest. En zelfs de Derde symfonie (’Rembrandt’) van Dopper, niet voor het gala maar wel voor het herdenkingsjaar gecomponeerd, is voor Chandos opgenomen door het Residentie Orkest onder leiding van Matthias Bamert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden