Disco na moet jongeren naar ballet trekken

AMSTERDAM - In de laatste drie weekeinden van september kunnen de bezoekers van het Nederlands Dans Theater 2 in het Haagse Lucent Theater tot twee uur 's nachts ook zelf hun eigen armen en benen losgooien. Na afloop van de mega-productie 'Lurch' van de choreograaf Gideon Obarzanek en de componist John Hassell moet het NDT-huis in een disco veranderen, waar vooral jongeren onder leiding van dj's Jad en BLK Lion aan de lurch-party kunnen deelnemen. Scratch, triphop, jungle, techno wordt hun in het vooruitzicht gesteld. Vanaf de billboards en in folders roepen al enige weken twee schaars geklede jonge vrouwen tot 'lurching' op. Zij doen dat met woeste blik, touwen om de polsen en een met modder besmeurd lichaam.

EVA VAN SCHAIK

Nog nooit in de Nederlandse moderne balletwereld zijn jongeren zo op hun actieve deelname aangesproken. Sterker nog, in deze podiumsector was enige vorm van actieve publieksparticipatie jarenlang ongebruikelijk. Dansen op het toneel was om naar te kijken. Pas bij Pina Bausch c.s. konden er wel eens dansers op je schoot verzeild raken of je een versnapering aanbieden. Die vorm van gestimuleerde publieksbetrokkenheid heeft betrekkelijk kort geduurd en werd bovendien ook nooit als publiekstrekker gebruikt. Als ik er aan terugdenk dan is dat niet met genoegen.

Wat bewoog artistiek leiders Jiri Kylian en Gerald Tibbs tot deze drastische koerswending in hun PR-beleid? Zorgen, zowel over de afwezigheid van jongeren onder het afnemende NDT-publiek als over een verkeerd imago van de aanwezige jongeren in de groep, moeten tot deze 'oplossing' hebben genoopt.

Permanent

Ook, en zelfs bij het Danstheater, is opgemerkt dat toneeldans vroeger meer aan elk wat wils te bieden had dan nu. Dat is vreemd, want in zijn samenstelling bestrijkt NDT (1, 2 en 3) wel alle generaties. Toch zijn de tijden voorbij dat bij optredens van NDT of het Nationale Ballet zeer uiteenlopend pluimage in de zaal zat. Grijs golvend permanent en glimmend kaal zat naast ostentatief hip en aankomend yup. Modern ballet was nog geen sociaal distinctiemiddel, om hier de socioloog Bourdieu aan te halen. Dat werd ballet pas met en door de komst der grote podia, toen ook champagne en taart tot de service in de pauze gingen behoren. De drukte aan kassa en koffietafels liet destijds zien dat de balletcultuur niet generatie- of klassegebonden was.

Vrouwen waren toen meestal in de meerderheid, maar ze namen hun mannen en vrienden wel steeds vaker mee. Een duidelijk publieksprofiel van HNB en NDT bestond toen niet en nu nog steeds niet. Vaststond dat choreo.grafen als Van Dantzig (1933), Van Manen (1932), Van Schayk (1936), en later ook Kylian (1947) zowel de ouders als de kinderen van de eerste naoorlogse babybooms voor hun producten wisten te interesseren. Decennialang waren zij gatendichters tussen generaties en kruisbestuivers, tussen Randstad en provincie.

Een generatiekloof binnen het danspubliek manifesteerde zich pas in de tweede helft van de jaren tachtig. Critici haastten zich te melden dat er van kwaliteitsdaling toch geen sprake kon zijn. Modern ballet in Nederland had wereldfaam verworven, was een voorbeeld van topkunst. En toch, na 1985 zette de neerwaartse spiraal in. Kampt het theater in het algemeen met een afhakende jeugd, het hedendaagse ballet trekt in het getouwtrek om deze commercieel interessante doelgroep aan het kortste eind.

Wie nu tijdens balletvoorstellingen een blik in de zaal werpt, zal direct constateren wat inmiddels ook door enquêtebureaus is vastgesteld. Het publiek vergrijst en zorgt voor kale plekken in de zaal. Vrouwelijke 45-plussers zijn veruit in de meerderheid. Zij kijken naar verrichtingen van mensen die half zo jong als zijzelf zijn. De jonge wegblijvers zullen zich er niet met de haren laten bijslepen, maar wellicht dat het vooruitzicht op een avondje disco na een expositie van dans op hen aansprekende sampling kan helpen.

Zap-cultuur

Over de vraag waarom jongeren zijn afgehaakt tast men in het duister. Komt het door de zap-cultuur? Is er te veel aanbod elders? Is het zitvlees van de theaterjeugd ongeduriger geworden? Is er gebrek aan informatie in het onderwijs en op de televisie?

Bij het Nationale Ballet werd een educatieve dienst ingesteld en wordt gemikt op attractieve gezinsvoorstellingen. Er komen tariefsreducties voor het hele gezin, nog altijd de hoeksteen van de maatschappij.

Met de wens als vader van de gedachte is de post 'kussentjes' in het Muziektheater dus al opgevoerd, zodat ook de jongste gezinsleden zicht op het toneel kunnen hebben.

Bij het NDT wordt het anders aangepakt en wordt het gezin eerder uitelkaar gedreven. Jiri Kylian en Gerald Tibbs willen twee vliegen in een klap slaan, door als troefkaart de eigen junioren en het gebouw in te zetten. Op de achtergrond speelt het recente succes van het avondvullende feest in eigen huis - 'Arcimboldo' - mee. Wat Kylian met de bundeling van alle NDT-dansers lukte, moet zijn jongere Australische collega nu ook met NDT 2-dansers doen, in een op hun leeftijd gesneden variant.

'Lurch' haakt in op een ontwikkeling in onze samenleving die al lang gaande is. Consumptie wordt in commerciële zin pas de moeite waard als hierbij ook een actieve ervaringsbehoefte wordt bevredigd. Wat bij toerisme en televisie een succesformule is gebleken, zou dat ook in de kunstzinnige variant daarvan - theater dus - moeten zijn.

Nachttrein

De vraag is evenwel of jongeren wel staan te springen om met het bestaande, vergrijsde NDT2 te gaan dansen. Zijn de jongeren buiten Den Haag bereid voor 'Lurch' een retourtje Den Haag aan te schaffen, met het vooruitzicht op de nachttrein terug? En ook de 45-plussers zullen zich niet geroepen voelen. Afgezien daarvan belooft 'Lurch' - o paradox! - de eerste mij bekende leeftijdsdiscriminerende voorstelling te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden