'Dirigeren is een nieuwe uitdaging'

Monique Krüs' tweede opera gaat over Peter de Grote en is na de première, morgen in het Groninger Museum, te zien in de Amsterdamse Hermitage. Krüs debuteert ermee als dirigent.

Opera's over tsaar Peter de Grote zijn niet echt een zeldzaamheid, ook al behoren ze dan niet tot het ijzeren repertoire. André Modeste Grétry's 'Pierre le Grand' werd al in 1790 in Parijs uitgevoerd, Gaetano Donizetti maakte in 1827 in Napels 'Il borgomastro di Saardam' en tien jaar later schreef Albert Lortzing zijn 'Zar und Zimmermann' voor de opera van Leipzig. En nu, in het Peter de Grote-jaar, wordt er een nieuwe opera aan dat lijstje toegevoegd. Morgen gaat in het Groninger Museum de kameropera 'The Tsar, his wife, her lover and his head' in première. Gemaakt door componiste en zangeres Monique Krüs, die bovendien zal debuteren als dirigent.

Het Peter de Grote Festival, dat voor de dertiende keer in Noord-Nederland plaatsvindt, vroeg Krüs om de opera te maken. Ze had slechts acht maanden de tijd, waarin ze er non-stop aan werkte. Het is een werk geworden van één uur, waarin de zes zangers begeleid worden door een ensemble van piano, strijkkwartet, klarinet en hoorn. Het libretto is van Sjoerd Kuyper. Bijzonder is dat de opera later in de maand ook te zien tijdens het Grachtenfestival in Amsterdam. Daar zal het werk worden opgevoerd in de binnentuin van de Hermitage in Amsterdam, waar op dit moment nog de tentoonstelling over Peter de Grote loopt.

Krüs heeft er een pittige dag vol repetities opzitten als ze in de avonduren vertelt over haar nieuwe compositie.

"Het Peter de Grote Festival wilde in dit speciale jaar een groter project rondom de naamgever van het festival. Ik kende Sjoerd Kuyper van een eerdere samenwerking in het Gergjev Festival in Rotterdam. Hij kan krachtige, heldere beelden in zijn teksten oproepen, met veel gevoel. Dat is precies wat ik wilde, en dus stelde ik hem aan het festival voor als librettist. Zijn teksten passen heel goed bij wat mij in de muziek voor deze opera voor ogen stond: aria's, duetten, ensembles en met een grote dramatische finale à la Rossini of Verdi.

"Ik wilde een tekst over de gevoelens van Peter de Grote, en niet zo zeer over de klompen en het scheepstimmeren in Zaandam, waar je toch het eerste aan denkt. In deze opera is de tsaar oud, kijkt terug op zijn leven. Hij is verraden, vertrouwt niemand meer. De titel is een kleine knipoog naar Peter Greenaway's film 'The Cook, The Thief, His Wife and Her Lover', maar niet meer dan dat. Alles is op ware gebeurtenissen gebaseerd. Historische feiten. Ik wilde focussen op wat Peter de Grote voor de wetenschap heeft betekend, en ik wilde zijn gevoelens van liefde en van jaloezie onderzoeken. Hoe zit dat nou met zijn minnares en met zijn vrouw?"

Diepte
"Peter de Grote was een belangrijk man met een positieve energie, maar we gaan met hem de diepte in. Het gaat over dood, liefde en oprechtheid - over de tragiek van dat iets je net ontglipt. Ik werd bij het componeren door het verhaal voortgeduwd en dacht vaak: 'O, ja, zo moet het'. Er komt een scène in voor die in Holland speelt en die vind ik goed gelukt. De Amsterdamse burgemeester Nicolaas Witsen en zijn vrouw draven daar op, en er zitten goede melodieën in. Een vrolijke en mooie scène. Maar de kern van de opera is dat iedereen op zoek is naar liefde. En nee, het loopt niet tragisch af, er is een positief einde.

"Voor ik ga componeren, kijk ik per scène wat daarin nou precies gebeurt, wat de onderliggende betekenis is. Pas dan kan ik de muziek erbij gaan maken. Ik heb een voorkeur voor lyrische en melodische lijnen. Heel tonaal. Er zitten ook wel wat ingewikkelde dingetjes in, maar het moet niet te moeilijk worden. Ik hou van nonen en septiemen, dat zijn intervallen die lekker en spannend klinken. Maar ik hou evenzeer van de helderheid van grote tertsen; daar krijg je muziek van met een grote openheid, muziek die je optilt. De festivalorganisatie heeft mij gevraagd, omdat ze me kenden van mijn eerdere opera 'Gods videotheek' die ik in 2007 voor Opera Spanga maakte. Ook dat was toegankelijke muziek. Ik zal beslist beïnvloed zijn door allerlei muziek, maar iedere componist wil uiteindelijk zelf iets zeggen. In mijn muziek zit vaak iets grappigs, en ik hou vooral van krachtige lijnen, waarin je je helemaal moet kunnen gooien. Als zangeres vind ik dat zelf ook altijd fijn.

"Ja, natuurlijk had ik liever voor een groot orkest geschreven, maar ik ben tevreden met dit instrumentaal ensemble. Het gaf me een heel precies kader waarbinnen ik moest werken. Bij de zangers zijn alle stemtypen vertegenwoordigd, van sopraan tot bas. Met die mix kun je mooie, kleurrijke ensembles maken. Het zijn allemaal jonge zangers, die goed uit de voeten kunnen met mijn directe aanpak. Ik heb de opera zo gecomponeerd dat iedereen iets wezenlijks te zingen heeft - iedereen kan uitpakken in een lekker solo-stuk."

Zelf zingen
Zingen kan Krüs zelf ook als de beste. Toch zingt ze nu niet mee, maar dirigeert ze voor het eerst. "Zelf meezingen in deze opera is nooit een optie geweest. Mijn debuut als dirigent is een nieuwe uitdaging. Ik heb ooit lessen gehad van Jan Stulen en heb weleens voor amateurorkesten gestaan. Dat beviel goed. Als zangeres ben je vaak een onderdeel van het geheel, en als componist moet je toekijken hoe een ander, de dirigent, er iets mee doet. Vaak denk je dan toch: 'Dat zou ik zelf anders doen'. Wel dat kan nu, ik kan het naar mijn eigen hand zetten. Ik was een beetje huiverig over of ik in de partituur alles wel duidelijk had opgeschreven, maar dat viel erg mee. Ik stuur nu mijn eigen compositie de wereld in. Spannend, maar ik ken de muziek beter dan wie ook."

'The Tsar, his wife, her lover and his head' gaat morgen in première op het Peter de Grote Festival in het Groninger Museum. Een tweede voorstelling is daar te zien op zaterdagmiddag. Tijdens het Grachtenfestival in Amsterdam wordt de opera op 22 en 23 augustus opgevoerd in de tuin van de Hermitage. Meer informatie op:

www.peterdegrotefestival.nl

www.grachtenfestival.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden