Dirigeerstokje van omstreden orkestleider in Auschwitz opgedoken

Op de dirigeerstok is een plaatje bevestigd met de naam van de eerste leider van het Auschwitz-orkest, die na de Tweede Wereldoorlog is veroordeeld voor zijn wandaden. Beeld AP

Het Auschwitzmuseum heeft een 32 centimeter lang stokje van hout en ivoor in handen gekregen met een ambivalent verhaal. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaaide de eerste orkestleider van het vernietigingskamp met het dirigeerstokje om muzikanten tussen hoop en vrees te leiden.

“Het kamporkest was controversieel voor de gevangenen”, aldus museumdirecteur Piotr Cywinski in een verklaring over de aanwinst. Voor de musici betekende het muzikale ensemble vrijstelling van zwaar werk, schone kleding, meer eten en een uitlaatklep. De gemiddelde kampbewoner ervoer het echter als nog meer vernedering en terreur.

Terwijl het orkest op bevel van de nazi’s levendige deuntjes speelde, werden de gevangenen van Auschwitz zwaar mishandeld. Zij moesten verplicht na het urenlange werk marcheren op de muziek. Ook had de band de taak begeleidingsmuziek te spelen tijdens de tocht naar de galg of de weg naar de gaskamers.

Op de dirigeerstok, door een onbekende aan het museum gegeven, prijkt een plaatje met de naam Franciszek Nierychlo. Deze postbode en muzikant werd in juni 1940 naar Auschwitz gebracht in een transport van Poolse gevangenen. De nazi’s wezen hem aan als kapo van de keuken. Hij moest andere gevangenen in het gareel houden en hij was orkestleider van uiteindelijk zo’n honderd muzikanten.

Overlevenden beschreven Nierychlo als wreed en een vriend van de Duitsers, meldt het museum. In 1944 werd hij vrijgelaten, naar verluidt nadat hij had verklaard van Duitse origine te zijn. Na de bevrijding werd hij tot twaalf jaar cel veroordeeld voor zijn wandaden tijdens de oorlog. Na zijn straf speelde hij hobo voor het operettehuis in Lodz.

Lees ook: 

Polen worstelt met zijn verleden van Poolse concentratiekampen in Silezië

Polen waren in de Tweede Wereldoorlog helden of slachtoffers, maar nooit daders, zo ligt nu min of meer vast in de holocaustwet. Toch waren er ‘Poolse concentratiekampen’. Na de oorlog.

De boekhouder van Auschwitz hield zich veertig jaar stil

Oskar Gröning, bijgenaamd ‘de boekhouder van Auschwitz’, overleed in maart 2018 in een Duits ziekenhuis . Hij was 96 jaar en moest ondanks zijn hoge leeftijd nog een gevangenisstraf uitzitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden