interview

Directeur Demmers van Natuur & Milieu: milieuclubs moeten commerciële contracten sluiten

Natuur & Milieu werkt via commerciële contracten samen met bedrijven. Een omstreden aanpak, voor een milieuclub. Gaat de nieuwe directeur Marjolein Demmers daar verandering in brengen?

Wat veertig jaar geleden begon als een rechttoe rechtaan lobbygroep voor de natuur is uitgegroeid tot een club die van alles doet: publiekscampagnes voeren, lobbyen in Den Haag, rapporten publiceren en producten promoten, zoals vleesvervangers en elektrische auto’s. De stichting Natuur & Milieu, een van de voornaamste milieuorganisaties van Nederland, financiert dat werk grotendeels met bijdragen van de Postcode Loterij en inkomsten uit samenwerking. Na het wegvallen van structurele overheidssubsidies werkt N&M ook met en voor betalende ‘partners’, zoals supermarkten, energieleveranciers en autobedrijven. Dit ligt gevoelig, omdat groene organisaties en bedrijven van oudsher tegenover elkaar staan.

Marjolein Demmers (49) start in november als nieuwe directeur, maakte Natuur & Milieu vorige week bekend. Gaat zij de koers verleggen?

Steeds meer bedrijven werken zelf aan duurzaamheid. Zijn jullie commerciële samenwerkingen eigenlijk nog wel nodig?

“Het bedrijfsleven snapt inderdaad steeds beter dat duurzaam werken noodzakelijk is. Maar als ondernemingen nieuwe, duurzame producten of diensten aanbieden is dat niet altijd makkelijk voor ze.

“De consument zit met vragen, praktisch en financieel. Als Natuur & Milieu kunnen we helpen het groeiende duurzame aanbod in de samenleving te laten landen. We denken voor bedrijven ook mee over hun duurzame strategie.”

Dus u zet commerciële samenwerkingen voort?

“Ja. Het aangaan van ‘partnerships’ is een blijvend traject. Natuur & Milieu werkt nu met bedrijven samen voor zaken als isolatie, energie, mobiliteit en voeding. En het blijft steeds zoeken naar nieuwe mogelijkheden.”

Door die aanpak ontvangt Natuur & Milieu - anders dan Greenpeace en Milieudefensie - veel inkomsten, volgens het jaarverslag tot 20 procent, van bedrijven met commerciële belangen. Moet je dat wel willen als milieuorganisatie die onafhankelijkheid nastreeft?

“Het is niet zo dat het lekker makkelijk is voor bedrijfspartners. Zij moeten er echt wel wat voor doen. Bovendien zijn wij kritisch. Bij het kiezen van projecten en in de uitvoering. Natuur & Milieu moet ook aan de eigen reputatie denken. We gaan echt niet zomaar met iedereen in zee.”

Zijn er criteria voor het kiezen van commerciële partners?

“Je kunt een bedrijf toetsen door het beleid te screenen. Hoe gaat het in het algemeen met duurzaamheid om? Zijn de intenties waarmee het werkt in lijn met de agenda van Natuur & Milieu? Door de investeringen te bekijken zie je of samenwerking geen ‘losse flodder’ voor een bedrijf is.”

Staan de criteria hard op papier, zodat ze toetsbaar zijn?

“Er zijn wel voorwaarden, maar er is geen checklist van. Bedrijven verschillen zo sterk van elkaar. Er is geen ‘one size fits all’-aanpak mogelijk.”

Tot de huidige partners behoren grote ondernemingen, zoals Gasunie en bouwbedrijf Bam. Zijn dit voor u logische partners?

“Ook zulke bedrijven zijn zich bewust van de veranderingen die eraan komen, waar ze zelf een rol in gaan spelen. Dat wil niet zeggen dat ze het roer van de ene op de andere dag omgooien. Waar het om gaat: wij kunnen serieus met ze optrekken. Grote stappen en coalities zijn nodig om milieu- en klimaatdoelen te halen. Wij gaan niet iedereen op een goudschaaltje wegen. Geen enkele partner is perfect.”

Kan Natuur & Milieu ook niet gewoon samenwerken, zonder commerciële verbintenis?

“We kiezen voor een werkwijze met grote impact. Dan is het nauw, projectmatig samenwerken met bedrijven een hele effectieve manier om dat te bereiken. Daarom zitten wij in de aanjagersrol.”

Vroeger kwam het geld van Natuur & Milieu van (later geschrapte) overheidssubsidies. Is die commerciële aanpak dus niet gewoon uit nood geboren?

“Zelfs als je het geld niet nodig zou hebben, dan blijft het een effectieve aanpak als milieuorganisaties en bedrijven elkaar ‘vasthouden’. Doe je dat niet, dan mis je impact. Dat we binnen samenwerking de bedrijven vragen om de kosten te dragen is verantwoord en fair. Want zij hebben er baat bij als de groene producten en diensten aanslaan.”

Het risico lijkt dat betalende bedrijven jullie koers kunnen beïnvloeden.

“Bedrijven bepalen nooit onze agenda. De missie van Natuur & Milieu staat voorop. Is de opzet van een project niet in lijn met onze doelstellingen? Dan is een samenwerking niet interessant. Wij zijn er niet om de bedrijven bij hun eigen opgaven te helpen. We verbinden ons ook nooit voor 10 jaar aan een bedrijf. Door de tijdelijke trajecten borg je ook al dat je partners kan afrekenen op resultaten.”

Gaat u de samenwerkingen uitbreiden?

“Het is geen doel op zich om met zoveel mogelijk bedrijven samen te werken. Veel van de partijen die op de een of andere manier samenwerken met Natuur & Milieu zitten bij de organisatie ‘Groene Zaak’ al in mijn achterban. Ik breng mijn netwerk van bedrijven die hun nek willen uitsteken mee. Daarnaast wordt het ook interessant om met meer mainstream bedrijven samen te gaan werken. Dat gebeurt al wel een beetje, zoals in projecten met supermarkten om het aanbod van vleesvervangers te vergroten. Ik verwacht dat de bereidheid groeit om breed, met allerlei organisaties, te gaan werken.”

Dan wordt selectie door jullie nog belangrijker.

“Ja. Wat ik natuurlijk niet wil, is dat Natuur & Milieu wordt ingezet voor activiteiten die eenmalig zijn om een bedrijf ‘groen’ op de kaart te zetten. Je moet altijd kritisch kijken: wil een partner echt veranderen?”

Dat lijkt me moeilijk toetsbaar.

“Ik zit al 25 jaar in deze wereld. Ik heb voor en met heel veel bedrijven gewerkt op het terrein van duurzaamheid. Ik weet vrij goed waar ik naar moet kijken, Natuur & Milieu ook.

“Uiteindelijk hebben bedrijven er zelf ook geen baat bij om zich te etaleren met een groene actie, waarna vervolgens blijkt dat dit niet consistent is met hun koers. Daar ben ik dus ook niet bang voor.”

Hoe wilt u zich verder onderscheiden van andere milieuorganisaties?

“Ik ken Natuur & Milieu als een deskundige en constructieve partij. Op die basis wil ik doorbouwen. Idealisme is goed, maar wel graag altijd gebaseerd op de feiten. Dan kun je pas inzichtelijk maken welke verandering er nodig is voor bijvoorbeeld CO2-verlaging.”

Feiten; daarmee wilt u zich onderscheiden. Zijn andere milieuclubs dan niet feitelijk bezig?

“Jawel… andere organisaties zijn ook best fact based. Maar, hoe zal ik het zeggen? Je hoort weleens: we moeten naar nul CO2-uitstoot, liefst morgen! Dat vind ik natuurlijk ook. Maar hoe snel is dat haalbaar, wat is daarvoor nodig? Een doel stellen is makkelijk, de uitvoering vaak lastig. Natuur & Milieu wil ook rationele keuzes.”

Kan Nederland in 2030 al duurzaam zijn, of in 2050?

“Laat ik zeggen: liever in 2030 dan 2050. Maar waar hebben we het dan eigenlijk over? De realiteit is dat we klimaatdoelen nog niet halen. Er gebeurt nog te weinig in zowel politiek als het bedrijfsleven. Die discussie over duurzaam in 2030 of 2050 heeft pas nut als je echt met elkaar aan de slag bent. Voorlopig lijkt het helaas eerder 2070 te worden.”

• Interne strubbelingen

Marjolein Demmers volgt Tjerk Wagenaar op. Hij legde zijn functie afgelopen zomer neer, ‘in goed overleg’. Maar aan Wagenaars vertrek gingen strubbelingen vooraf. Medewerkers hadden geen vertrouwen meer in hem. Onder zijn bewind ontstond een financieel gat van bijna 1 miljoen euro. Enkele toonaangevende medewerkers vertrokken.

Volgens Demmers is de financiering en organisatie weer op orde. Voor het aantrekken van experts staan meerdere vacatures open. Bij de huidige 45 medewerkers zit nog voldoende expertise, zegt ze. “Enkele boegbeelden zijn vertrokken, maar van leegloop is geen enkele sprake.” Demmers zegt dat er dit jaar nog voor wordt gekozen om in te teren op financiële reserves. Maar voor 2018 voorziet ze een gezonde boekhouding en mogelijk zelf ruimte voor groei.

Demmers, opgeleid in ‘eco- design’ aan de TU Delft, werkte eerder voor grote bedrijven waaronder Royal HaskoningDHV, energiebedrijf Essent en consultancy- kantoor McKinsey&Company. Het afgelopen jaar was zij directeur van De Groene Zaak, een lobbyorganisatie voor duurzame bedrijven. Ze woont met haar gezin in Amersfoort. Ze bezit (nu 10 jaar) doelbewust geen auto en reist vooral met OV en fiets. Demmers isoleerde haar woning uit 1906 grondig en heeft zonnepanelen. Haar volgende privédoel: haar huis verwarmen zonder aardgas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden