Diplomaten EU krijgen regels voor promotie van godsdienstvrijheid

'Ook binnen Europa nog godsdienstige misstanden'

BRUSSEL - Veel EU-landen zijn godsdienstig niet neutraal. De Engelse koningin is hoofd van de Anglicaanse kerk, de Nederlandse euromunten dragen de tekst 'God zij met ons' en het Europese Hof voor de Mensenrechten vindt het goed dat in Italiaanse openbare scholen kruisbeelden hangen.

Ondanks die grote tolerantie voor de verwevenheid van kerk en staat binnen de EU, krijgen diplomaten van de EU binnenkort een set richtlijnen mee aan de hand waarvan zij in het buitenland een neutrale overheid moeten promoten, die de godsdienstvrijheid beschermt. Dat valt niet met elkaar te rijmen, zeiden verschillende deelnemers gisteren in een debat over godsdienstvrijheid in het Europees Parlement.

"We moeten eerst weten hoe de Europese identiteit wordt gedefinieerd voordat we hiermee naar buiten treden", zei de voor het debat uitgenodigde rechtsgeleerde Lorenzo Zucca, verbonden aan het King's College in Londen. "Zoals iedereen weet, is het heel problematisch om op Europees niveau te praten over godsdienst."

De huidige ophef over de Hongaarse regering, die publieke instellingen rooms-katholiek maakt, en het enorme debat over de verwijzing naar de 'joods-christelijke traditie' van Europa in de verworpen Europese grondwet, zijn daar voorbeelden van.

Robert-Jan Uhl, mensenrechtenadviseur van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, raadt de EU aan om alles heel praktisch te houden. "Het gaat om basisrechten, dat mensen religieuze literatuur mogen importeren en verspreiden bijvoorbeeld en dat gevangenen maaltijden krijgen overeenkomstig hun godsdienstige wens."

Hij vertelt dat in Polen boeddhisten in de gevangenis eerst geen vegetarische maaltijd konden krijgen. "De zaak is naar het Mensenrechtenhof verwezen. Dat stelde dat zulke maaltijden moeten worden verstrekt."

Uhl wijst nog op een ander probleem, namelijk dat veel landen alleen een minderheidsgodsdienst willen beschermen als mensen zich eerst officieel registreren. "Dat is absurd. Je moet kunnen bidden met wie je wilt, zonder registratie vooraf. Daar kan de EU best wat van zeggen."

Voor de richtlijnen, die waarschijnlijk in juni worden goedgekeurd door de EU-ministers, hebben twee Nederlandse Europarlementariërs hard gelobbyd. Peter van Dalen (ChristenUnie) en Dennis de Jong (SP) stelden het concept op, dat nu binnen de Europese buitenlandse dienst wordt uitgewerkt.

De Jong is er heel trots op. "Belangrijk is ook het recht om van godsdienst te kunnen veranderen of om niet-godsdienstig te worden. In sommige landen word je dan buitenge sloten, maar vrijheid van godsdienst en levensovertuiging gaat evengoed over het recht om niet te geloven."

Jean-Bernard Bolvin, van de Europese diplomatieke dienst, erkent dat er ook binnen Europa godsdienstige misstanden zijn. De Europese Commissie heeft bijna geen bevoegdheid op dit terrein, uitspraken van het Europese mensenrechtenhof laten vaak lang op zich wachten en worden niet altijd nageleefd. "Dat doet er niets aan af, dat we hier bij ons buitenlands beleid aandacht aan kunnen besteden. We gaan er echt niet op hameren dat alleen een seculiere staat zou deugen. Maar als bevolkingsgroepen worden gediscrimineerd of mensen worden opgehangen vanwege hun geloof, is het fijn voor onze mensen als ze weten met welke juridische argumenten ze dit ter sprake kunnen brengen."

Hij denkt bovendien dat die discussie ook binnen de Europese Unie zijn effect niet zal missen. "De EU-landen gaan hierdoor als vanzelf ook naar zichzelf kijken."

Botsing tussen Oeigoeren en Han-Chinezen
Het gebrek aan godsdienstvrijheid is een permanente bron van frustratie voor etnische minderheden in China, zoals de boeddhistische Tibetanen en de islamitische Oeigoeren.

Bij een botsing tussen Oeigoeren en Han-Chinese agenten, in de westelijke provincie Xinjiang kwamen woensdag 21 mensen om.

Volgens Chinese media ging het om een terroristische aanslag, waarbij vooral agenten stierven, terwijl zij huizen doorzochten op wapens. Maar volgens het Oeigoerse Wereldcongres was de aanleiding het doden van een jongeman door agenten. China spreekt doorgaans snel over terrorisme in Xinjiang, om zo critici de mond te snoeren en een hard veiligheidsbeleid te rechtvaardigen.

Maar gisteren vroegen de Verenigde Staten om een transparant onderzoek, en zij benadrukten dat alle Chinezen, inclusief Oeigoeren, recht hebben op een eerlijk proces. Tevens vroegen de VS aan China om religieuze rechten te waarborgen. China reageerde als door een wesp gestoken en sprak van 'absurde beschuldigingen'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden