Diplomaat moet bedelen om baan

AMSTERDAM - Mustafa zit na afloop van een voetbalwedstrijd met een kennis in de kantine wat na te babbelen. Hij maakt van de gelegenheid gebruik om een kennis, die bij een bank werkt, te vragen of zij geen baantje of stageplek voor hem kan regelen. “Ik ben ervan overtuigd dat jij mij kunt helpen”, zegt Mustafa veelbetekenend.

Docente Marysia stopt na een tijdje het videofragment en vraagt de acht aanwezigen om kritiek te leveren op het rollenspel. Mustafa, een gewezen diplomaat uit Bosnië, is zelf niet ontevreden over zijn optreden. “Ik ben misschien af en toe wat serieus, maar ook heel vriendelijk”, zegt hij. Kibret, een vluchteling uit Ethiopië, vindt daarentegen dat Mustafa te formeel met zijn kennis omgaat. En ook Ljiljana vindt haar landgenoot te serieus in het vertoonde fragment.

Catharina, een arts uit Polen, neemt het een beetje op voor Mustafa en vraagt zich hardop af of hij wel zomaar aan een kennis kan vragen om een baan. Mustafa beaamt dat. “Ik had een goeie betrekking in Bosnië. Het valt niet mee om in een kantine te moeten bedelen om een baantje.”

Niettemin heeft ook de cursusleidster kritiek op hem. “Je kijkt je gesprekspartner niet aan”, zegt ze. “Je moet leren beseffen dat je geen diplomatengesprek aan het voeren bent. Jij wilt iets van de ander. Heb oogcontact! Dat is heel belangrijk.” Mustafa heeft zichtbaar moeite met de kritiek van zijn docente. “Toch blijf ik het zeggen”, zegt Marysia achteraf. “Hij moet leren dat hij in Nederland geen diplomaat is, maar een werkzoekende.”

Terwijl de vraag naar hoger opgeleiden toeneemt, is de werkloosheid onder vluchtelingen, doorgaans toch hoog opgeleid, in Nederland fors. Henk Nijhuis, beleidsmedewerker werkgelegenheid bij VluchtelingenWerk Nederland, schat dat 55 tot 75 procent van de erkende vluchtelingen werkloos is. “Exacte cijfers kan ik niet geven”, verontschuldigt hij zich, “want de arbeidsvoorziening houdt pas sinds 1 januari van dit jaar bij uit welk land een werkzoekende afkomstig is.”

De Hogeschool van Amsterdam probeert sinds september 1995 in samenwerking met het arbeidsbureau Amsterdam-Oost en het Joke Smit College, met Europese subsidie, wat aan die sombere situatie voor vluchtelingen te doen. Het project Interculturele jobcoaching staat open voor hoog opgeleide vluchtelingen die minimaal een jaar werkloos zijn, in het land van herkomst een diploma op hbo- of doctoraal niveau hebben gehaald, de A- of C-status als vluchteling hebben en de Nederlandse taal op het niveau Cito 4 beheersen.

De cursus duurt een jaar en bestaat uit theorie gecombineerd met training, en een praktijkgedeelte. De cursisten leren onder andere hoe ze moeten solliciteren, hoe je een relatienetwerk opbouwt en hoe je met de computer omgaat. En passant verbeteren ze hun Nederlandse taalvaardigheid. In het praktijkgedeelte van zes maanden leren ze de opgedane theorie in praktijk te brengen en doen ze werkervaring in Nederland op. Sinds het begin van de eerste cursus in 1995 heeft bijna driekwart van de deelnemers na afloop van de opleiding direct een baan op niveau gevonden.

Chemicus

Ma'an (37) is chemicus van beroep, gaf in Bagdad les op de universiteit, en deed kwaliteitsonderzoek in een frisdranken/bierfabriek in de Iraakse hoofdstad. Hij is bijna drie jaar in Nederland en heeft de hoogste vluchtelingenstatus. “Ik heb stapels sollicitatiebrieven geschreven”, bekent hij, “maar telkens weer kreeg ik afwijzingen. Ik weet niet hoe ik mezelf moet verkopen. Dat hoop ik hier te leren. Hier krijgen we de spelregels van de Nederlandse arbeidsmarkt aangereikt. Ik hoop dat ik via deze cursus de kans krijg om mezelf te bewijzen, want ik wil m'n carrière weer opbouwen. Ik wil van die uitkering af.”

Ljiljana (45) was in Bosnië elf jaar als juriste werkzaam bij een broodfabriek. Omdat ze tot een etnische minderheid behoorde kreeg ze tijdens de Joegoslavische burgeroorlog haar ontslag. Ze is sinds 1995, met man en twee zonen, in Nederland. Haar diploma's worden hier lager gewaardeerd, waardoor ze gedwongen is een aanvullende opleiding te volgen. Ze hoopt via deze cursus meer inzicht te krijgen in de Nederlandse arbeidsmarkt. “Misschien kan ik iets gaan doen op het gebied van personeelszaken. Ik heb veel met personeel gewerkt.”

Als Marysia aan Ljiljana vraagt wat haar sterke punten zijn, somt de Bosnische zonder aarzeling een aantal eigenschappen op. “Ik ben flexibel, kan goed naar anderen luisteren, werk zelfstandig en kan onder hoge druk werken.” Bij de vraag naar haar zwakke kanten moet ze langer nadenken. “Ik heb er moeite mee wanneer anderen me kritiseren”, komt er wat benepen uit. “Ik ben niet gewend tegengesproken te worden.” “Dictator”, lacht haar Ethiopische buurman, Kibret.

Marysia wijst haar na haar videopresentatie op een van Ljiljana's tekortkomingen. “Je presentatie in je eigen taal is wow, levendig, dynamisch en zeer aansprekend. Maar wanneer je die vervolgens in het Nederlands doet, zie ik een robot, een praatmachine.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden