Diploma op maat is juist een stimulans

Ja, er zitten haken en ogen aan het maatwerkdiploma. Maar beseffen we wel hoeveel talent verloren gaat door ons rigide systeem, vragen Jeroen van Grunsven en Freddy Sikkes zich af.

Ons onderwijs staat internationaal in hoog aanzien en dat willen we zo houden. Daarom moeten we niet de ogen sluiten voor de zwakke plekken in ons onderwijssysteem. We stoppen leerlingen al op hun twaalfde in het hokje vmbo, havo of vwo, waar ze dan maar moeilijk weer uitkomen, ongeacht hun verdere ontwikkeling. Eenmaal ingedeeld behandelen we al die jonge mensen met hun verschillende talenten en ontwikkelingspotentie alsof ze hetzelfde zijn: zelfde lessen, zelfde toetsen, zelfde examen. Daarna schuiven we hen door naar het vervolgonderwijs. En dan vinden we het gek dat veel leerlingen matig gemotiveerd zijn, de uitval in het vervolgonderwijs hoog is en de kansen van jongeren eerder af- dan toenemen.

Diversiteit

Gelukkig komt er in het onderwijs een beweging op gang die inspeelt op diversiteit van leerlingen. Ze volgen vakken in verschillend tempo, op verschillende niveaus. Ze boren hun talenten aan en willen hun inspanningen en prestaties terugzien op hun diploma. Maar helaas, dat mag niet, stelde de Onderwijsraad in een negatief rapport over het maatwerkdiploma. In een toelichting zette voorzitter Henriëtte Maassen van den Brink in deze krant kordaat een aantal partijen in de hoek: de VO-raad had niet goed nagedacht; de Tweede Kamer, die met ruime meerderheid een motie aannam om het maatwerkdiploma mogelijk te maken, had zich niet goed laten informeren; en al die voorstanders uit het onderwijs waren vast alleen maar enthousiast omdat ze het toezichtkader van de Onderwijsinspectie hopen te ontwijken.

Is een diploma op maat nu van de baan? Wij hopen van niet. Natuurlijk is het zaak om goed na te gaan wat de haken en ogen zijn en hoe een maatwerkdiploma beoordeeld moet worden door de vervolgopleidingen. Maar beseft de Onderwijsraad wel hoeveel talent voor de maatschappij verloren gaat door de starheid van ons systeem? De raad focust bij zijn oordeel alleen op mogelijk negatieve effecten, zoals leerlingen die eerder zouden opgeven en gaan voor een lager niveau.

Wij, scholen die leerlingen al de mogelijkheid bieden om op verschillende niveaus vakken te volgen, hebben andere ervaringen. Slechts 5 procent van de leerlingen doet een vak op een lager niveau. 95 procent versnelt juist of doet vakken op een hoger niveau. Wij zien leerlingen die beter gemotiveerd zijn, zich eigenaar voelen van hun leerproces en juist een extra stap zetten.

Niveauverlaging

De enige niveauverlaging die wij zien, is ingegeven door de steeds strengere exameneisen. Nu doen leerlingen een opleiding op het niveau van het vak waar ze het minst goed in zijn. Het kan anders. Een zwaar dyslectische leerling bijvoorbeeld, die briljant is in de exacte vakken, doet alles op vwo-niveau behalve Engels. Dat wordt afgesloten op havoniveau. Zonder maatwerkdiploma krijgt zo'n leerling echter een havodiploma en zal dus niet toegelaten worden op een bètafaculteit van een universiteit. Verkwisting van talent.

Waar de Onderwijsraad kiest om alles bij het oude te laten, blijven wij stappen zetten om de talenten van onze leerlingen beter te benutten en hun meer kansen te bieden. En we staan niet alleen. Ondanks de hoge werkdruk in het onderwijs, willen docenten, schoolleiders en -bestuurders betere kansen voor de jeugd. Maar al blijven wij onze leerlingen stimuleren om - als het kan - vakken te versnellen en op een hoger niveau te doen, zonder diploma op maat krijgen ze geen erkenning voor hun talenten in hun (vervolg)opleiding. Dat zou een gemiste kans zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden