Dino onder de vissen is in nood

Het is vandaag, 21 mei, Wereldvismigratiedag. Waarom deze datum is gekozen weet ik niet, migrerende vissen hanteren geen kalender of dienstregeling. Door de VN is ooit 22 mei uitgeroepen tot Internationale Dag van de Biodiversiteit, en dat kun je maar beter voor zijn. Waarom voor de term Wereldvismigratiedag is gekozen weet ik ook niet. Het is een nogal gekunsteld woord. Internationale Trekvissendag, naar analogie van 'trekvogels', zou beter klinken.

Met de trekvissendag probeert het Wereldnatuurfonds aandacht te vragen voor een ernstig ecologisch probleem, de moeilijkheden die vissen ondervinden bij hun natuurlijke migratie. Veel vissoorten zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van de mogelijkheid om van zoet water naar zee te trekken en vervolgens weer een keertje terug. De paling is een bekend voorbeeld (van Volendam naar de Sargassozee heen en weer), maar bijvoorbeeld ook de zalm en de rivierprik vertonen dit zogenoemde anadrome gedrag. Ook veel van de maar liefst 25 soorten steuren zijn anadroom en voor hun voortplanting afhankelijk van de mogelijkheid om vanuit de zee rivieren op te trekken, naar de stroomopwaarts gelegen paaigronden.

Steuren of Acipenseriformes zijn de dinosaurussen van het vissenrijk; ze ontstonden ongeveer 200 miljoen jaar geleden en zijn er nog steeds. Levende fossielen dus. Dat is ze ook wel een beetje aan te zien, steuren hebben niet de zilverglanzende schubben die de meeste moderne vissen bezitten maar dikke benen pantserplaten, die de vissen als een middeleeuws harnas bekleden. Bovendien zijn steuren naar vissenmaatstaf ook tamelijk groot. De grootste soort is de beluga-steur, Huso huso, die wel acht meter lang kan worden bij een gewicht van anderhalve ton; ze worden meer dan honderd jaar oud. Ook de Europese Atlantische steur, Acipenser sturio, die in ons land hoort voor te komen, is geen kleintje met een maximum lengte van vijfenhalve meter en een gewicht van zeshonderd kilo. Genoemde beluga is trouwens de leverancier van de beroemde kaviaar, een delicatesse die op de markt 10.000 euro per kilo opbrengt, bijna een derde van de actuele goudprijs en dat is geen bedrag dat erg bevorderlijk is voor de instandhouding van de diersoort.

De vangsten van steuren zijn volledig ingestort als gevolg van overbevissing en sindsdien staat de complete steurenfamilie op de Cites-lijst van beschermde soorten. Met 85 procent van de soorten op de rand van uitsterven van zijn de Acipenseriformes de meest bedreigde diergroep ter wereld. De lijst van alle soorten die het Wereldnatuurfonds heeft gemaakt, stemt dan ook niet erg vrolijk. Achter de meeste soorten staat 'kwetsbaar', 'bijna bedreigd' of 'kritiek'; ook 'waarschijnlijk uitgestorven' komt een paar keer voor.

De ellende komt bij de meeste soorten niet alleen door de overbevissing maar vooral door menselijke ingrepen in de rivieren, waardoor het anadrome trekgedrag wordt verhinderd. Ook zalmen en rivierprikken hebben daar grote last van. De aanleg van dammen en sluizen, kanalisering en wateronttrekking, scheepsschroeven en uiteraard watervervuiling spelen alle een rol. Hier en daar worden nu jonge steurtjes uitgezet in een poging het tij te keren, maar sommige soorten vormen intussen het spreekwoordelijke kalf in de put.

Jelle Reumer is paleontoloog

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden