Dilemma's bij de top (1)

De eerste ontmoeting tussen de Amerikaanse president, Bill Clinton, en zijn Russische collega, Boris Jeltsin, mag, gezien de dilemma's die er voor beiden aan vastzaten, voorlopig geslaagd heten. Voorlopig, want over het uiteindelijke succes beslissen machten die en Jeltsin en Clinton niet in de hand hebben. Ze kunnen er wel enige invloed op uitoefenen en daarmee hebben ze in het Canadese Vancouver een begin gemaakt.

Dat uiteindelijke succes moet de bezwering van de crisis in Rusland inhouden en een voortgaan op de weg van democratische vernieuwing en economische hervormingen. Daarbij hebben de Verenigde Staten duidelijk gemaakt dat Jeltsin, in ieder geval voorlopig, in het zadel moet blijven en dat is een duidelijke keuze voor de in Rusland democratisch gekozen president. Maar het is tevens een keuze tegen de conservatieve meerderheid in het Russische Congres van Volksafgevaardigden, die, zoveel is wel duidelijk, Jeltsin het liefst zo snel mogelijk ziet vertrekken.

Waarmee het eerste dilemma van beide presidenten wel geschetst is. Conservatieve Congresleden hebben Jeltsin meermalen verweten op politiek terrein te veel aan de leiband van de VS te lopen en op economisch gebied zich als een bedelaar te gedragen. Zodat tijdens de topontmoeting beide presidenten hun best deden zoveel mogelijk als gelijkwaardigen over te komen. Jeltsin kreeg de mogelijkheid Rusland nog steeds te poneren als grote nucleaire mogendheid (wat het ook is), toen Clinton niet te beroerd bleek zijn verontschuldiging aan te bieden voor het rammen van een Russische onderzeeer door een Amerikaanse in de Barentszee.

Ook op het gebied van de economische hulp hebben de presidenten de voetangels en klemmen zoveel mogelijk weten te omzeilen, door minder in termen van hulp dan in termen van economische samenwerking te spreken. Enerzijds kunnen de 'slechts' 2,8 miljard gulden Amerikaanse hulp die Jeltsin in het vooruitzicht zijn gesteld, hem moeilijk tot een bedelaar bestempelen, terwijl anderzijds de verwachte miljardensteun van de G-7 die Russen tevreden moet stellen, die vinden dat Jeltsin er bij Amerika veel te weinig heeft uit

sleept. Komende juli komt deze G-7, de groep van zeven grootste democratische economieen ter wereld, in Tokio bij elkaar en daar staat de wederopbouw van Rusland hoog op de agenda. Het is aan de Amerikaanse president, als leider van de echte grote mogendheid, de G-7-leden zover te krijgen dat zij bereid zijn het Rusland van Jeltsin te steunen.

Dilemma's bij de top (2)

Het bedrag dat de Amerikaanse president toezegde, is symbolisch van aard, want Clinton stond wat de hoogte betreft ook voor een dilemma. Hij heeft de verkiezingen gewonnen met de belofte de binnenlandse economie op poten te zetten, waarvoor hij tientallen miljarden guldens nodig heeft. Het kwam hem zeer gelegen niet veel meer aan Rusland toe te zeggen dan het bedrag dat zijn voorganger, George Bush, al met Moskou was overeengekomen en dat al door het Congres was goedgekeurd. En dat anderhalf miljard gulden door Rusland besteed moet worden voor de aankoop van Amerikaans graan, zal de Amerikaanse boeren als muziek in de oren klinken.

Clinton heeft er alles aangedaan voor de Russen, die op 25 april in een referendum over het lot van de Russische president moeten beschikken, Jeltsin in zijn waarde te laten. Dan nog zal de verandering naar een op de markt gerichte economie van die Russische samenleving zelf moeten komen. Westerse hulp is daarbij onontbeerlijk, maar de Russen moeten zelf de voedingsbodem leggen. Clinton heeft er bij zijn eigen achterban op gehamerd dat een succesvol, stabiel en democratisch Rusland ook voor de Amerikaanse burgers verre te verkiezen is boven een Rusland waar economische wanorde kan ontaarden in politieke en militaire chaos.

Of een Rusland waar de oude conservatieve krachten weer de overhand zouden krijgen en dat opnieuw zou aansturen op een confrontatie tussen Oost en West. Want dat laatste zou voor Clinton en de VS het grootste dilemma met zich brengen. Hervatting van de Koude Oorlog zou een streep halen door zijn plannen de Amerikaanse strijdkrachten drastisch in te krimpen om geld vrij te maken voor het oplossen van binnenlandse problemen. Het zou overigens niet alleen een Amerikaans dilemma zijn en dat dienen de landen van de G-7 straks in Tokio goed te beseffen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden