Dikke van Dale houdt al 150 jaar woord

De Dikke van Dale bestaat deze week 150 jaar. Het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal reageerde bijtijds op de digitale revolutie en is daardoor nog altijd dé standaard, stelt hoofdredacteur Ton den Boon.

Bigbrothermaatschappij, selfie, yolo, bitcoin, liken; de taal verandert. En Van Dale verandert mee. Al 150 jaar raadpleegt Nederland het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. Volgens hoofdredacteur Ton den Boon houdt het instituut zich al zo lang staande omdat de redactie bovenop de nieuwste taalontwikkelingen zit: "Maar je moet niet met de waan van de dag meegaan."

Hoe heeft Van Dale een instituut kunnen worden?

"Eigenlijk was de eerste Van Dale, uit 1864, een beetje geflopt. Die was samengesteld door de gebroeders Calisch & Calisch en verscheen net op een moment dat de taal zich aan het vernieuwen was. Vier jaar later werd Johan Hendrik van Dale gevraagd de uitgave te herzien. Die tweede editie werd wel een succes en dat kwam omdat Van Dale zo compleet was in zijn definities. Door de hoge kwaliteit die Johan Hendrik van Dale leverde is het nooit 'de dikke Calisch' geworden."

Is de functie van Van Dale in de afgelopen 150 jaar veranderd?

"Tot 1950 was het gewoon een naslagwerk, geraadpleegd door een relatief kleine groep gebruikers. De jaren tachtig van de vorige eeuw kende Van Dale een bloeiperiode. Daarna kwam het internet. Toen is zowel inhoudelijk als praktisch veel verbeterd. Bovendien waren de woorden beter opzoekbaar. Tegenwoordig hebben we veel meer digitale dan papieren gebruikers, al is die laatste groep nog altijd groot. Onze rol is veranderd omdat we digitaal zeer actief zijn, maar onze functie is dezelfde gebleven.

"Vroeger bepaalden een beperkt aantal mensen onze taal. Columnisten, schrijvers, journalisten. Door de toename van de massamedia dienen zich veel meer en veel vaker nieuwe woorden aan. Een woord als selfie is nog jong maar nu al niet meer weg te denken, zo gangbaar is het. En een mediafiguur als Roy Donders kan er best toe leiden dat er meer typisch Brabantse woorden de taal binnensluipen. Er duiken zoveel nieuwe woorden op dat ik elke dag een woord van de dag op de site zet."

Woorden gaan en woorden komen. Wanneer weet u wanneer een woord kan worden afgevoerd?

"Als een woord al een tijd weinig gebruikt wordt, verdwijnt het. Wij kunnen dat onder meer opmaken uit de archieven van kranten. Dat gaat om honderden miljoenen tekstvormen. Maar stel dat in de romans van Hermans, Mulisch of Reve een bepaald woord nog voorkomt - boeken die voor lijsten op school veel worden gelezen - dan neigen wij er naar die te handhaven, zodat men die nog kan opzoeken."

En wanneer is een woord rijp om toe te treden?

"Als een woord gedurende een jaar of twee, drie geregeld in de media wordt aangetroffen. 'Recessionista', een afgeleide van 'fashionista', bijvoorbeeld. Dat is iemand die er ondanks de recessie in slaagt modebewust door het leven te gaan."

Hoe ziet de toekomst van Van Dale eruit?

"Door de toegenomen massamedia hebben bedrijven en consumenten een toenemende behoefte aan betrouwbare informatie. Die bieden wij, en we kunnen ons dus geen grote missers permitteren. En wat we helemaal niet moeten doen is met de waan van de dag meegaan."

Morgen viert Van Dale het jubileum in de Koninklijke Schouwburg van Den Haag, waar verschillende prominenten uit de wereld van de taal een ode brengen aan het jarige instituut. Ook verschijnt dan het jubileumboek `150 jaar verhalen over taal'. Bovendien publiceert de uitgever volgend jaar een nieuwe papieren editie van de Dikke Van Dale.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden