Dijsselbloem hamert op tijdig ingrijpen, maar wel door opvolgers

Minister van financiën Jeroen Dijsselbloem met het koffertje met de rijksbegroting en Miljoenennota. Als eerbetoon gebruikte hij het originele koffertje dat minister van financiën Pieter Lieftinck voor het eerst in gebruik nam op Prinsjesdag in 1946. . Beeld anp
Minister van financiën Jeroen Dijsselbloem met het koffertje met de rijksbegroting en Miljoenennota. Als eerbetoon gebruikte hij het originele koffertje dat minister van financiën Pieter Lieftinck voor het eerst in gebruik nam op Prinsjesdag in 1946. .Beeld anp

Zeven jaar kostte het om de directe gevolgen van de kredietcrisis voor de Nederlandse economie te boven te komen. Dit jaar, zo meldt minister Jeroen Dijsselbloem in de dinsdag gepresenteerde Miljoenennota, is de economie weer even groot als in 2008.

Lex Oomkes

Volgens berekeningen van het Centraal Planbureau is de uiteindelijke schade van wat begon met het omvallen van banken te becijferen op ergens tussen 21 en 56 miljard euro.

Wat dat voor gevolgen heeft voor de welvaartsstaat, wordt geïllustreerd aan de hand van het zogenoemde houdbaarheidssaldo. Dat percentage geeft aan hoeveel geld er over is, dan wel tekort is om in 2060 een zelfde welvaartsniveau te garanderen als nu. In het diepst van de crisis, in 2010, was sprake van een houdbaarheidstekort van 4,5 procent. Dat tekort is inmiddels omgeslagen in een overschot van 0,4 procent.

Compliment
Dijsselbloem geeft zichzelf en het kabinet een compliment dat deze mijlpaal dit jaar bereikt is, maar tegelijkertijd heeft hij een belangrijke conclusie getrokken. De omvangrijke lijst van hervormingen van dit kabinet - op de arbeidsmarkt, de huizenmarkt, in de zorg en het hoger onderwijs - is niet het einde van het verhaal.

Het overschot kan als sneeuw voor de zon weer verdwijnen, te meer omdat er minder op economische groei gerekend kan worden dan in het verleden. Volgens Dijsselbloem was de groei tot de kredietcrisis te zeer gebaseerd op onverantwoorde kredietverlening en daarnaast heeft de vergrijzing van de bevolking een stadium bereikt dat remmend werkt op de groei.

Dijsselbloem besteedt daarom uitgebreid aandacht aan de vraag hoe een nieuwe hervormingsagenda eruit zou kunnen zien. Tijdig ingrijpen, noemt hij dat, nadat in de eerste tien jaar van deze eeuw te laat ingrijpen leidde tot achterstallig onderhoud.

Zelfgenoegzaamheid
Al te veel tevredenheid over eigen prestaties zou uitgelegd worden als te veel zelfgenoegzaamheid. Een kabinet met zo'n zwakke basis als het tweede kabinet-Rutte, uit opiniepeilingen blijkt dat het vertrouwen laag is, moet op zijn tellen passen. Daarom is een apart hoofdstuk in de Miljoenennota gewijd aan wat er allemaal de komende jaren zou moeten gebeuren.

Uit de lijst onderwerpen pakt het huidige kabinet alleen het aanvullend pensioen nog aan. Voor het overige heeft Dijsselbloem welgemeende adviezen aan zijn opvolger.

Dit najaar komt het kabinet met nieuwe voorstellen voor de pensioenen. Althans, dat was het voornemen. Een van de aanleidingen voor nog meer veranderingen in de pensioenwereld is de hoge vlucht die het aantal flexibele contracten en het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) op de arbeidsmarkt heeft genomen.

Maar juist over de positie en de toekomst van zzp'ers kunnen coalitiegenoten VVD en PvdA het niet eens worden. Een nota over dat onderwerp had er voor de zomer al moeten zijn, maar ook op Prinsjesdag lukt het niet om met een gezamenlijk standpunt te komen. De grote vraag is dan ook of het eigenlijk wel lukt dit najaar, zoals aangekondigd, met nieuwe pensioenvoorstellen te komen.

In die voorstellen dient het kabinet te komen met plannen die de huidige bevoordeling van ouderen in de opbouw van het pensioen bestrijden. Bovendien moeten pen­sioenregelingen werknemers meer keuzemogelijkheden bieden.

Verdere hervormingen
Ook de huizenmarkt moet volgens Dijsselbloem nog veel verder hervormd worden. De huidige regelingen ontmoedigen het huren van een woning in de vrije sector. Die zijn duurder dan eigen woningen, vanwege de hypotheekrenteaftrek. De huursector aantrekkelijker maken levert op de woningmarkt en op de arbeidsmarkt meer flexibiliteit op.

Dijsselbloem beperkt zich tot een analyse van de problemen op verschillende terreinen (zoals ook een te weinig concurrerende bankensector) en de negatieve gevolgen op het groeipotentieel van de economie. Vreemd genoeg zit daar de sociale zekerheid nu eens niet bij. Terwijl, anders dan bedoeld, bijvoorbeeld het aantal arbeidsongeschikten eerder stijgt dan daalt.

De boodschap is echter zonder meer duidelijk: wat dit kabinet betreft gaan opvolgers verder met dezelfde thema's als het tweede kabinet-Rutte.

Minister-president Mark Rutte (R),vice-premier Lodewijk Asscher(L) en Jeroen Dijsselbloem arriveren op Prinsjesdag in de Ridderzaal voor de troonrede. Beeld anp
Minister-president Mark Rutte (R),vice-premier Lodewijk Asscher(L) en Jeroen Dijsselbloem arriveren op Prinsjesdag in de Ridderzaal voor de troonrede.Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden