Dijksterhuis wil geen natuur, maar vogelplaatjes

Voor het beschermen van de Oostvaarders-plassen is wel degelijk flink strijd geleverd, zegt bedenker Frans Vera.

Het artikel van Koos Dijksterhuis 'Natuurfilm laat kaalslag niet zien' (Opinie, 19 oktober) staat vol feitelijke onjuistheden, waaruit blijkt dat hij niet op de hoogte is van de geschiedenis en het functioneren van het gebied en de huidige ecologische ontwikkelingen.

De Oostvaardersplassen waren niet, zoals Dijksterhuis beweert, door sommige ingenieurs van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP) al veiliggesteld, toen ik het adopteerde. Toen ik mij met de Oostvaardersplassen ging bezighouden was nog geen hectare ervan beschermd. Sinds 1974 had alleen 3.600 hectare moeras (van de huidige 6.000 hectare natuurgebied) binnen de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders de niet-officiële status van 'tijdelijk' natuurgebied. Die status kreeg het na een interne strijd van bij de RIJP werkzame biologen tegen de ingenieurs. Pas in de Markerwaard zou een definitief natuurgebied komen.

Het gebied zou dus nog op termijn ontgonnen worden. In maart 1977 schreef ik dat de Oostvaardersplassen konden uitgroeien tot een moeras-ecosysteem dat ooit in grote delen van Nederland als delta voorkwam en waarin verdwenen broedvogels als grote zilverreiger, zeearend en visarend konden terugkeren. Ik riep de regering op het gebied te beschermen. Van grote grazers was toen geen sprake; het ging om 3.600 hectare vogelrijk moeras.

Alleen het moeras behouden bleek niet genoeg om de vogelrijkdom in het moeras veilig te stellen. De ruiende grauwe ganzen moesten als gratis beheerskrachten in het moeras aanwezig blijven en daar was ook buiten het moeras en grenzend aan het moeras droog grasland voor nodig. Daar verzamelden zij zich namelijk voor en na de rui. Zonder die graslanden geen ruiende grauwe ganzen en dus geen vogelrijkdom in het moeras. Dat schreef ik in mijn rapport 'De Oostvaardersplassen. De mogelijkheden tot behoud en de verdere ontwikkeling van de levensgemeenschap', dat in januari 1980 verscheen bij Staatsbosbeheer, waar ik toen werkte. Niet 3.600, maar 6.000 hectare moest volgens mij de bestemming natuurgebied krijgen. Daarvoor moest het tracé van de spoorlijn Almere-Lelystad worden verschoven, want dat liep dwars door het natuurgebied. Met Fred Baerselman, werkzaam bij het toenmalige ministerie van CRM en Leen de Jong, van de stichting Natuur en Milieu, is dat na veel strijd gelukt. In 1981 werd het tracé van de spoorlijn verschoven en in 1983 bijna 6.000 hectare definitief tot natuurgebied bestemd. Hoezo, Koos Dijksterhuis, dat ik de Oostvaardersplassen pas adopteerde nadat het Staatsbosbeheer in 1996 het beheer overnam? Ik was er toen al vijftien jaar mee bezig.

Grote grazers
De grote grazers kwamen aan de orde, toen de vraag rees hoe je voor de ruiende grauwe ganzen droge graslanden buiten het moeras kon ontwikkelen. De RIJP en wetenschappers stelden dat als je gras voor ganzen nodig hebt, je vee nodig hebt en voor vee boeren. Dus buiten het moeras moest een of andere vorm van boerenland komen. Wij waren daar mordicus tegen, omdat dat permanent oorlog betekende tussen ganzen en boeren.

Wij stelden daarom dat als huiskoeien en -paarden gras konden leveren aan ganzen, wilde runderen dat ook moesten kunnen. Nee, dat kon niet, want alles zou dan bos worden. Nou, de Oostvaardersplassen bewijzen het tegendeel en iedereen kan dat in de film en ook in het gebied zelf zien. En kaal is het met al die grassen en kruiden evenmin.

Dijksterhuis werpt de vraag op waaruit zou blijken dat grote grazers 'voor watervogels' van levensbelang zijn? Dat blijkt uit een onderzoek naar vogels in het moeras van 1987 tot en met 2013. De resultaten ervan zijn openbaar. De relatie met de grote grazers is dat elk jaar 15.000 tot 30.000 ruiende grauwe ganzen zich als gratis beheerskrachten voor en na de rui op de graslanden bij de grote grazers verzamelen. Maar Dijksterhuis onderscheidt geen ganzen als gratis beheerskrachten voor vogelrijkdom in het moeras. Alle ganzen zijn voor hem één pot nat en daar hebben we er zoveel van dat we ze bestrijden, dus waarom graslanden in de Oostvaardersplassen voor ganzen?

Nee, dan heeft Dijksterhuis liever bos. En natuurlijke processen, zoals natuurlijke dynamiek? Nee, voor Dijksterhuis voldoen een graafmachine of akkerbouw. Hij wil als een postzegelverzamelaar langs het gebied fietsen om maar zoveel mogelijk vogelsoorten te turven. Maar hij steekt geen poot uit om de Oostvaardersplassen te behouden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden