Dijk & Randland 6

Correspondente Annemarie Kok en fotograaf Ton Broekhuis trokken van Harlingen naar de Duitse grens, langs de 165 kilometer lange Fries-Groningse zeedijk. Impressies uit het Randland. Vandaag: Eemshaven.

Toen koningin Juliana in 1973 de Eemshaven kwam openen, voer Carla Alma, ex-actiecoördinator van de Waddenvereniging en kenner van de Eems-Dollard-regio, met gasbommetjes achter de majesteit aan. Uit protest tegen ,,die lelijke puist' aan het meest noordoostelijke stukje Groningse kust, waarvoor zeshonderd hectare haven- en industrieterrein was gewonnen op de Waddenzee. Een kwart eeuw later zegt Alma: ,,Het zou een mooie daad zijn het gebied nu weer uit te polderen. Dat lijkt me de beste manier om toe te geven dat de Eemshaven is mislukt.'

De opgespoten zandvlakte was het antwoord op de uittocht van arbeidskrachten, die op gang was gekomen door de mechanisering van de landbouw. Mede gezien het dreigende ruimtegebrek in de rest van het land, werd serieus verwacht dat de haven 'trekpaard' kon worden van de hele noordelijke economie. Maar nog altijd domineert de leegte, een aanblik die door de tientallen windmolens alleen maar wordt versterkt.

Al bij de opening was het optimisme over de potenties van de haven danig getemperd, doordat de eerste oliecrisis zich intussen had aangediend. Maar vijf jaar later kwam er goed nieuws: gas uit Algerije zou via de Eemshaven worden aangeland. Opgetogen liet het havenschap Delfzijl/Eemshaven een reclamevliegtuigje boven de provincie vliegen, met de sleeptekst: 'Gefeliciteerd Groningen'. ,,We hadden de Rotterdammers afgetroefd, die hadden zitten snurken', lacht oud-havenmeester Rinze Mast. Maar op het laatste moment kreeg een Belgische haven het gas.

Mast ging in 1995 met de vut. Hij was vijftien jaar havenmeester van zowel de haven van Delfzijl als de veertien mijl noordelijker, in de gemeente Eemsmond gelegen Eemshaven. Hij hield toezicht op alle activiteiten tussen wal en schip en gaf adviezen over de ontwikkeling van het gebied. Negentig procent van de tijd besteedde hij aan 'Delfzijl', de Eemshaven kon hij in de resterende uren wel af. Over de laatste zegt hij: ,,Voortdurend waren er fraaie plannen, maar telkens ging er wel weer wat mis.'

De Eemshaven moest een industriehaven worden, net als de haven van Delfzijl. Maar de enige fabriek die er kwam was een patatfabriek. En die is alweer verdwenen. De Eemscentrale, de grootste gasgestookte elektriciteitscentrale in Europa, is nu met bijna tweehonderd arbeidsplaatsen veruit de grootste werkgever. Verder wordt er af en toe een schip gelost, met suiker, koel- en vrieslading, hout, zand of steen. De populaire Butterfahrten (taxfree-bootreisjes) moesten per 1 juli stoppen, door een Europees besluit. Wel is er nog de veerdienst naar het Duitse Waddeneiland Borkum.

Al met al is het gebied meer in trek bij vogelliefhebbers, motorcrossers en gepensioneerden die hun camper er stiekem een nachtje parkeren, dan bij de bedrijven waarom het begonnen was. Mast wijt het falen van de haven aan vier factoren: te hoge verwachtingen over de maakbaarheid van de economie, politieke partijen die niet veel op hebben met deze weinig kiezers tellende regio, de milieubeweging die allerlei voorgenomen activiteiten wist tegen te houden en ook: domme pech als gevolg van de wereldhandelssituatie.

,,We moeten het probleem echter niet groter voorstellen dan het is', zegt de ex-havenmeester. ,,In 1985 wilde het rijk uit het havenschap stappen. De andere deelnemers (de gemeente Delfzijl en de provincie Groningen) eisten toen dat het rijk het grootste deel van de nog braakliggende grond zou terugkopen. Met de som geld die dat opleverde, lukt het de begroting van de havens sluitend te houden. Maar het optische probleem van dat enorme lege terrein is natuurlijk gebleven.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden