Digitalisering overheid heeft ook risico's

Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer noemde gisteren het snijden in de overheid kortzichtig en dom.Beeld anp

De overheid gaat 'snijden in eigen vlees', zo kondigt premier Rutte bij elke bezuinigingsronde trots aan. Aangemoedigd door de Tweede Kamer: de meeste fracties willen geen belastingverhogingen, de overheid moet gewoon minder geld uitgeven.

Dat dit ook pijn doet, noteerde minister Blok van Rijksdienst bij zijn uitwerking van de plannen vorige week nog wel. Immers, snijden in de overheid betekent snijden in het aantal ambtenaren. En die zijn er uiteindelijk voor de burger. Maar Blok verwacht ook veel heil van de digitalisering van de overheid. Over een paar jaar moet alles via internet kunnen.

Kortzichtig en dom, noemde ombudsman Brenninkmeijer gisteren het snijden in de overheid. De politiek streeft niet langer naar een 'excellente dienstverlening', zoals die er volgens de ombudsman eerder wel was bij instituten als de Sociale Verzekeringsbank en uitkeringsinstantie en werkbemiddelaar UWV.

Digitalisering betekent niet alleen dat mensen de vragen en formulieren op internet moeten begrijpen, het betekent ook zij in de standaardformulieren moeten passen. En gaat er iets mis, dan kunnen mensen vermalen raken in de goedbedoelde systemen waar geen mens van vlees en bloed meer tussenkomt.

Minder boetes
Er kwamen gisteren verschillende voorbeelden langs bij de jaarlijkse ombudslezing. AOW'ers die volgens vage regels samen zouden wonen en daarom boetes krijgen, een vrouw die pas na een jaar een uitkering van het UWV kreeg omdat de dienst maar niet helder kreeg wat er misging met haar aanvraag, de zelfmoord van de Russische asielzoeker Dolmatov die op een verkeerde plek was terechtgekomen, mede doordat iemand 'een vinkje' verkeerd had gezet in het systeem waar de Rus niet meer vanaf kwam. Volgens Brenninkmeijer zijn het voorbeelden van digitalisering die geen rekening houdt met mensen.

Minder boetes uitdelen als mensen iets verkeerd doen bij het aanvragen van sociale zekerheid, is volgens de ombudsman al een oplossing. Immers, het overgrote deel van de mensen is gezagsgetrouw en wil volgens de wetten leven. Zelfs boetes voor te hard rijden, mogen wat hem betreft wel wat minder.

Solidariteit
Klinkt aardig, maar dat het ontzettend mis kan gaan als de overheid alleen maar dienend wil zijn, bleek onlangs nog. Staatssecretaris Weekers van financiën moest zich verantwoorden voor de miljoenenfraude van Bulgaren die zonder problemen zorg- en huurtoeslag in Nederland konden aanvragen.

Dit kon juist zo makkelijk door het grote vertrouwen dat de politiek in de burger had getoond. In het kader van de goede dienstverlening die de ombudsman zo graag ziet, besloot de overheid jaren geleden dat mensen eenvoudig via internet toeslagen moesten kunnen aanvragen. Met onmiddellijke uitbetaling, om niet in de financiële problemen te komen.

Het leveren van service en het bij voorbaat vertrouwen van de burger kunnen dus ook perverse gevolgen hebben. En zoals PvdA-Kamerlid Agnes Wolbert gisteren in reactie op het betoog van de ombudsman zei: Als fraude niet wordt aangepakt, ondergraaft dit juist de solidariteit.

Toch moet je de ombudsman in dit voorbeeld één ding nageven. Als de Bulgaren hun toeslagen bij een mens van vlees en bloed hadden aangevraagd, was er vast een belletje gaan rinkelen vóórdat de toeslagen waren uitgekeerd.

Af en toe logeren is ineens samenwonen
Martien van Bergen (83) en Rosalina Mönnink-van Opbergen (72) uit Cuijk zijn al jaren goed bevriend, en dat willen ze graag zo houden. Ze wonen ieder op zichzelf. Toen Van Bergen vorig jaar uit het ziekenhuis kwam, was het vanzelfsprekend dat Rosalina tijdelijk voor hem ging zorgen. Ze past nog steeds goed op hem en blijft af en toe slapen. Volgens de Sociale Verzekeringsbank wonen zij daardoor samen en hebben ze geen recht op een alleenstaanden-AOW. Ze moeten nu 8000 euro AOW terugbetalen en krijgen 750 euro boete wegens fraude. Ze vechten dat aan. De SVB belooft de zaak opnieuw te beoordelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden