Online kerkdienst

Digitale vieringen trekken mensen weer de kerk in

Vanwege de coronacrisis kunnen bezoekers niet meer naar de kerk komen. Ook in andere landen wordt naar creatieve oplossingen gezocht. In deze kerk in het Duitse Oberhausen hangen foto's van de kerkgangers die een onlinedienst van de kerk bijwonen.Beeld EPA

Veel kerken melden dat hun digitale viering meer kijkers trekt dan er voor de coronacrisis in de kerk zaten.

De online kerkdiensten die sinds het uitbreken van de coronacrisis door veel kerken elke zondag worden uitgezonden zijn populair. Het aantal kijkers en luisteraars ligt vaak een stuk hoger dan het aantal kerkgangers in normale tijden. Trouw ondervroeg kerkbestuurders, predikanten en priesters over hun ervaringen met digitale vieringen. Daaruit blijkt dat vooral protestantse digitale vieringen het goed doen: 70 procent van de protestantse kerken die gereageerd hebben geeft aan dat de online vieringen meer bezoekers trekken dan de reguliere diensten vóór de crisis deden. Van de rooms-katholieke parochies zegt 20 procent dat de online vieringen beter worden bekeken of beluisterd. Trouw legde een vragenlijst voor aan een kleine 250 gemeenten en parochies, tegen de negentig daarvan reageerden.

Hoe groot de gemelde stijging van het aantal ‘kerkbezoekers’ is, verschilt: soms gaat het om enkele tientallen mensen meer, soms om honderden. De dienst van een Gelderse protestantse gemeente die voorheen door zo’n vijftig mensen werd bezocht, kan nu rekenen op zeventig tot honderdvijftig online weergaven. Een protestantse gemeente in Noord-Holland zag een stijging van driehonderd kerkbezoekers naar vijfhonderd weergaven per dienst. Er zijn ook gemeenten die laten weten dat ze tijdens de live-uitzending geen stijging zien, maar dat de viering in de dagen na de uitzending alsnog door veel mensen wordt bekeken.

Leden van offline kerken kijken mee

Hoeveel mensen meekijken is niet precies vast te stellen. Achter één YouTube-weergave van een kerkdienst kan bijvoorbeeld een gezin schuilgaan, waardoor het echte aantal kijkers nog een stuk hoger zou kunnen zijn. Tegelijkertijd wordt in de statistieken elke weergave meegeteld, ook van mensen die misschien maar heel eventjes meekijken. Mogelijk wordt de stijging deels veroorzaakt doordat er kerkgemeentes zijn die géén diensten uitzenden. Leden van die gemeenten wijken dan uit naar andere kerken om toch een kerkdienst te kunnen volgen.

Een belangrijke verklaring voor de populariteit  van de online viering is de laagdrempeligheid, denkt Mirella Klomp van de Protestantse Theologische Universiteit. “Mensen die niet graag naar de kerk gaan, of die vanwege gezondheidsredenen niet komen, kunnen makkelijk aanhaken.” De digitale gelovige kan bovendien naar hartelust rondkijken bij andere kerken, zegt Klomp. “Familieleden en vrienden raden elkaar via sociale media kerkdiensten aan.” 

Een aantal kerken ziet in de digitale vieringen kansen voor de toekomst, bijvoorbeeld om het bereik te vergroten. “We hebben ontdekt dat deze manier van geloven ook kan”, schrijft een parochie. Desondanks beschouwen de meeste geloofsgemeenschappen het online vieren als noodoplossing. Alle kerken geven aan dat er een zeer groot nadeel is aan de vieringen in coronatijd: kerkgangers ontmoeten elkaar niet meer. Juist die gemeenschap – waarbij de koffie na afloop een centrale plek inneemt – is voor veel kerkgangers erg belangrijk.

‘We blijven groepsdieren’

Voor rooms-katholieken is dat nóg belangrijker dan voor protestanten, zegt Nikolaas Sintobin, jezuïet en internetpastor. “In protestantse kerken is het traditie om veel zelf na te denken, zelf te studeren. Voor katholieken is het moeilijker om autonoom het geloof te beleven, we zijn groepsdieren.” Dat verklaart deels waarom katholieken minder naar online vieringen kijken, zegt Sintobin. Bovendien kent de katholieke eredienst vaste onderdelen die niet gemakkelijk naar online kunnen worden vertaald. “Het absolute hoogtepunt van de eredienst is de communie. Dat kun je niet zomaar vervangen, je kunt niet thuis met brood en wijn aan de slag.”

Behalve de online-diensten trekken ook de televisiekerkdiensten veel publiek. De EO zendt op zondag twee diensten uit en KRO-NCRV een eucharistieviering: elk van die vieringen trekt zo’n honderdduizend kijkers. Ook regionale omroepen zenden kerkdiensten uit. De viering die door Omrop Fryslân wordt uitgezonden trekt telkens zo’n veertigduizend kijkers.

Lees ook: 

De kerk is leeg, de gelovige zit thuis: wat nu?

Nu de zondagse vieringen in kerken door het coronavirus niet meer op normale wijze kunnen doorgaan, moeten geloofsgemeenschappen improviseren. Gelovigen moeten intussen wennen aan onlinevieringen. ‘Zet een kaars bij je laptop om het gemeenschapsgevoel op te roepen.’

Loten of reserveren voor een plekje in een kerkbank; de anderhalvemeterkerk zoekt naar nieuwe regels

Kerkdiensten krijgen deze zomer een heel ander karakter. Bij de deur staat iemand in een hesje die de reserveringen controleert en vraagt of de kerkganger gezond is, in de dienst wordt er niet meer gezongen en na de viering is er geen koffie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden