Digitale opslag brengt academisch erfgoed in gevaar

Digitale bestanden zijn fragieler dan iets wat met een ganzenveer op papier is geschreven. Beeld anp
Digitale bestanden zijn fragieler dan iets wat met een ganzenveer op papier is geschreven.Beeld anp

Universiteiten moeten bedenken hoe ze digitaal onderzoek toegankelijk houden.

Wie over honderd jaar wil weten hoe men vandaag wetenschap bedreef, zal geen geordend mapje kunnen samenstellen, als hierover niet snel afspraken gemaakt worden, zegt Bas Nugteren, directeur van sterrenkundig museum Sonnenborgh in Utrecht.

Miljarden bestanden (grafieken en computersimulaties, e-mailcorrespondentie) uit onderzoek op allerlei gebieden belanden op verschillende servers en in verschillende databibliotheken. En ze raken achterhaald door nieuwere software, ziet hij.

Nugteren neemt na twintig afscheid als bestuurslid van Stichting Academisch Erfgoed, een samenwerkingsverband van tien universiteiten. "De nalatenschap van de huidige onderzoekers moet echt beter gecoördineerd en verzameld worden", zegt hij.

Het verleden blijkt juist aardig op orde te zijn gebracht. In de jaren negentig van de vorige eeuw beseften universiteiten dat hun depots en zolderkamers flink uitgemest moesten worden. Oude wandkaarten over biologie, geologie en anderszins werden gerestaureerd, mogelijk gemaakt door subsidies van toenmalig staatssecretaris van cultuur Aad Nuis. Mede daardoor weten we nu wat men in 1860 wist over evolutie en sterrenkunde.`

Fragieler dan perkament

Deze artefacten sieren nu de universiteitsmusea. Nu moet nagedacht worden over de opslag van het huidige onderzoek. "Software verandert, hardware ook. Als we nu computerbestanden uit de jaren tachtig willen openen, hebben we al een probleem."

"Digitale bestanden zijn fragieler dan iets wat met een ganzenveer op papier is geschreven", zegt Ingrid Dillo, adjunct-directeur van Dans (het Nederlands instituut voor permanente toegang tot digitale onderzoeksgegevens). Natuurlijk kan oud perkament rotten, maar computerbestanden rotten in feite sneller: ze raken dan achter op de hardware waarop ze moeten draaien.

Daarom moet je data constant 'migreren' naar nieuwe software. Dans beschikt zelfs over overgehevelde data uit de jaren zestig. Maar volgens Dillo ontbreekt het bij de Nederlandse universiteiten aan bewustzijn over de urgentie daarvan. Het is een economisch probleem, zegt de Groningse hoogleraar business en ICT Egon Berghout. "Vaak is er veel mogelijk, maar moet er de keus worden gemaakt: gaan we dit bestand overzetten naar een moderne omgeving, of gooien we het weg?" Berghout heeft zijn proefschrift geschreven in een tekstprogramma dat niet meer bestaat. "Ik kan die tekst niet fatsoenlijk converteren naar Microsoft Word en dus beschik ik niet meer over de originele getypte tekst van het document. Gelukkig heeft de bibliotheek van de TU Delft alle proefschriften gescand en heb ik nu wel een pdf van mijn proefschrift. Maar aanpassen of opnieuw uitgeven kan niet."

Ook voor dat gefragmenteerde en onoverzichtelijke opslaan in allerlei verschillende servers bestaan oplossingen. Dillo: "Het is mogelijk om labels aan bestanden te hangen. Die kunnen onderzoekers gebruiken om naar de onderliggende data te verwijzen. Er is veel kennis op het gebied van digitale duurzaamheid. Universiteiten hoeven echt niet alles zelf te ontdekken." Bas Nugteren pleit voor overleg tussen alle onderzoeksinstellingen. "Die zijn best bereid geld vrij te maken om hun erfgoed te regelen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden