Digitale duim is het nieuwe dopen

De kerk moet dichter bij de tijdgeest zien te komen, vindt Tom Mikkers. Hij doet een aantal suggesties.

De Protestantse Kerk staat volgens scriba Arjan Plaisier aan de vooravond van een flinke sanering. Het seculiere klimaat heeft zijn werk gedaan. Kerken gaan sluiten. De inzet van tijd en middelen moet anders. Het ledenverlies lijkt een gegeven. Maar is ledenwinst voor de Protestantse Kerk echt onmogelijk?

Misschien hebben theologen van secularisatie te weinig kaas gegeten. Wat kerkverlating betekent voor de kerkelijke organisatie was tijdens mijn studie theologie geen thema. Hoe je een ledenorganisatie opbouwt in tijden van laagconjunctuur kwam niet aan de orde.

Het kerkelijk bedrijf lijkt een beetje op Kodak, jarenlang marktleider in fotografie. Al in de jaren '70 zette Kodak de allereerste schreden op de weg van de digitale fotografie. Maar zorg voor de klassieke fotografie had prioriteit en zo miste Kodak de boot toen de digitale fotografie doorbrak.

De moraal van dit verhaal luidt: niet de problemen van het heden maar de successen uit het verleden zijn voor organisaties het grootste obstakel om te veranderen. Ook voor kerken.

Kinderen kiezen zelf

Kerkverlating is volgens mij geen breuk met geloof (zoals secularisatie- deskundigen ons doen geloven) maar een breuk met het automatisme dat kinderen in de keuze van hun godsdienstige overtuiging hun ouders volgen. Het is een enorme luxe dat kerken eeuwenlang konden rekenen op ouders die nieuwe kerkleden baarden.

Maar ouders zijn veranderd: "Ik doop mijn kinderen niet, want dan kunnen ze later zelf kiezen", is leidend geworden.

Op deze verandering hebben kerken nauwelijks ingespeeld. Het kerkelijk lidmaatschap lijkt soms een uitvinding van Jezus zelf te zijn. Je wordt als kind gedoopt en dan ben je voor altijd binnen, levenslang.

De twee grootste kerken in Nederland, de Rooms Katholiek Kerk en de Protestantse Kerk, bestaan voor een belangrijk deel uit doopleden. Dat zijn mensen wier enige binding met de kerk hun kinderdoop is. Theologisch valt het te verdedigen. De ledenadministratie van de kerk is van oorsprong eigenlijk een geheugensteuntje voor Onze Lieve Heer om te weten wie aan het eind van de rit wel en niet door kunnen richting eeuwigheid. Maar organisatorisch zijn doopleden natuurlijk een ramp. Ze betalen niet, ze geven een verhuizing niet door en als de dominee belt voor een afspraak, hangen ze van schrik op. "De kerk, hoor ik daar bij?"

Jaarabonnement op de kerk

Arjan Plaisier heeft de moed openlijk te erkennen dat dingen in zijn kerk echt anders moeten: dichter bij de tijdgeest, terug naar af. Als de Protestantse Kerk in dit verband het eigentijdse gebod 'Gij zult zelf kiezen' serieus neemt, valt er in de toekomst mogelijk terreinwinst te boeken.

Enkele suggesties: bied de mogelijkheid om je online aan te melden, schoon het bestand van doopleden op, voer een jaarabonnement in zoals de sportschool doet, laat de gedachte 'levenslang hoor je alleen bij ons' los en besteed geld en denkkracht aan een goede introductie en eerste presentatie. Want de tijd dat ouders al dit voorwerk voor niets deden ligt achter ons.

Of het werkt? De Remonstranten hebben de bakens recent verzet met een stevige wervingscampagne. We zijn nog lang niet de kerk met de meeste leden maar op Facebook zijn we inmiddels wel de kerk met de meeste likes. Onderschat dit niet. Een digitale duim opsteken is het nieuwe dopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden