Interview

Dieselgate Volkswagen 'gouden kans' om milieu-eisen VS en Europa op elkaar af te stemmen

'Wat dit schandaal aantoont, is dat de percepties die we soms in Europa hebben - dat wij de beste zijn, dat onze regelgeving sterker is en beter wordt nageleefd - niet klopt met de werkelijkheid.'Beeld Hollandse Hoogte

Het Volkswagen-schandaal, dat aan het licht kwam in de Verenigde Staten, toont aan hoe groot de verschillen zijn tussen Amerikaanse en Europese regelgeving en vooral de naleving ervan. Een gouden kans, zou je zeggen, voor de onderhandelaars die al jarenlang taai overleg voeren over een vrijhandelszone tussen de twee grootste economieën van de wereld. Wanneer de VS en Europa hun normen voor kwalijke uitlaatgassenop elkaar afstemmen, kan dat immers de kans op een dergelijke fraude verminderen.

Zo simpel is het niet. Harmonisering van dit soort regelgeving is niet aan de orde in het overleg over een Trans-Atlantisch Handels- en Investeringspartnerschap (TTIP). Wél die voor de veiligheidsnormen en het afschaffen van handelstarieven, niet de regelgeving op milieuterrein, legt Ignacio Garcia Bercero uit, TTIP-hoofdonderhandelaar namens de EU.

"Bij de veiligheidsnormen zijn de overeenkomsten dusdanig dat het een realistische ambitie is om tot harmonisering of wederzijdse erkenning te komen. Bij de milieu-regelgeving zagen we te veel verschillen in emissiestandaarden. Zo hebben de Amerikanen strengere eisen voor NOx (de stikstofoxiden van de Volkswagen-fraude, red.). We hebben nooit overwogen om dat te veranderen in TTIP", aldus de Spanjaard.

Zo zijn er meer verschillen. In Europa is de brandstofaccijns hoger, waardoor consumenten in zuinige auto's rijden. De Amerikaanse autoriteiten leggen deze zuinigheidsprikkel niet bij de consument, maar via regelgeving bij de autofabrikant. Basisprincipe van TTIP is dat geen van beide partijen wordt gedwongen tot afzwakking van de eigen normen.

Wat kan TTIP dan wél bijdragen aan de pogingen om Volkswagen-schandalen te voorkomen?
"Die vraag ligt meer bij de regelgevers, ik ben een handelsonderhandelaar. Op persoonlijke titel zie ik mogelijkheden voor betere samenwerking tussen regelgevers van beide kanten en uitwisseling van informatie over naleving. Dankzij TTIP zijn die communicatielijnen verstevigd. Dat heeft het wederzijdse vertrouwen vergroot. Milieuregelgeving en -naleving hebben we tot nu toe niet besproken in TTIP, maar de actuele ontwikkelingen bieden mogelijkheden om daar eens naar te kijken.

Laat ik het omdraaien. Sommige critici hebben gezegd dat, als we nu al een TTIP-akkoord zouden hebben, de Amerikaanse milieudienst EPA niet meer in staat zou zijn om de Volkswagen-fraude te openbaren. Dat is niet het geval. Beide partijen hebben afgesproken dat dit geen gespreksthema is omdat de standaarden te ver uiteenlopen. Die verschillen blijven bestaan, ook de slagkracht van de EPA."

De affaire was nogal gênant voor Europa, nietwaar? Amerikaanse autoriteiten hebben gesjoemel van een grote Europese autofabrikant aan het licht gebracht.
"Tsja, was het gênant... Luister. Wat dit schandaal aantoont, is dat de percepties die we soms in Europa hebben - dat wij de beste zijn, dat onze regelgeving sterker is en beter wordt nageleefd - niet klopt met de werkelijkheid. Het beeld is gemengder.

Op sommige terreinen is de regulering in de VS sterker dan bij ons, op andere terreinen is het andersom. Inderdaad staan Amerikaanse regelgevers vaak sterker op het gebied van naleving. In de EU is naleving doorgaans geen Europese zaak, omdat die op het niveau van de lidstaten ligt. Daarom is onze slagkracht soms beperkter dan in de VS. We hebben dus nog wat werk te doen in Europa."

Op andere terreinen, zoals naleving van de concurrentieregels, treedt de Europese Commissie vaak wel hard op tegen bedrijven.
"In concurrentiezaken heeft de commissie inderdaad handhavingsmacht gekregen. Wij bij de handelsafdeling hebben die mogelijkheden niet bij regulering van de automarkt. Wij stellen de regels voor, de naleving ligt bij de nationale autoriteiten."

Wat is uw ervaring met de autolobby in het TTIP-overleg?
"Uiteraard is de autoindustrie een grote belanghebbende partij, als een van de grootste industrieën in Europa. Ze volgt ons vrijhandelsoverleg op de voet. Ik heb ook onderhandeld over een vrijhandelsakkoord met Zuid-Korea. Daar was de autoindustrie sterk tegen, en ik kan u verzekeren dat ze daarin zeer uitgesproken waren.

Over TTIP is de autoindustrie juist heel positief. Het verschil met eerdere vrijhandelsonderhandelingen is dat in dit geval de autoindustrie aan beide kanten min of meer dezelfde standpunten inneemt.

Ze hebben die standpunten bij ons ingediend - die documenten zijn openbaar. Dus leveren ze belangrijke input. Maar dat betekent niet dat we hun wensen klakkeloos overnemen. We krijgen ook input van maatschappelijke organisaties en belangenclubs voor transport en milieu. Daar hebben we ook uitstekende contacten mee."

Wat is TTIP?

De onderhandelingen over een Trans-Atlantisch Handels- en Investeringspartnerschap (TTIP), ofwel een vrijhandelszone tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, begonnen in de zomer van 2013. Destijds was de hoop dat er nog tijdens de regering-Obama een akkoord kon worden gesloten, maar de kansen daarop zijn geslonken.

TTIP moet de economie aan weerszijden van de Atlantische Oceaan een oppepper geven door het opheffen van handelstarieven, het harmoniseren van regelgeving, het openen van elkaars markten bij openbare aanbesteding, enzovoort. Er heerst maatschappelijke bezorgdheid over onder meer inspraak, transparantie, voedsel- en milieunormen en een beoogde beschermingsclausule voor investeerders.

De onderhandelingsrondes van steeds een week worden afwisselend in Brussel en Washington gehouden. De elfde ronde, die over twee weken begint, vindt plaats in Miami.

Wie is Ignacio Garcia Bercero?
De Spanjaard Ignacio Garcia Bercero, van huis uit jurist, werkt sinds 1987 voor de Europese Commissie. Nu is hij daar directeur handelsbetrekkingen met EU-buurlanden, de Verenigde Staten en Canada.

Van 2005 tot 2011 hield hij zich onder meer bezig met de handelsaspecten van duurzame ontwikkeling. Hij onderhandelde bovendien over handelsakkoorden met landen in Azië en het Midden-Oosten. Garcia Bercero was EU-hoofdonderhandelaar in het handelsoverleg met Zuid-Korea en India. Sinds 2013 bekleedt hij de topfunctie in TTIP, het mega-overleg met de Verenigde Staten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden