Dieren en lawaai / Gezang van goudhaantje verzuipt in verkeersdreun

UTRECHT - Vooropgesteld: de natuur zelf is ook verre van stil, zegt Dick Jonkers van het groene onderzoeksinstituut Alterra.

door Hans Schmit

Jonkers: ,,Mensen kunnen natuurlijke geluiden van onder meer dieren als zeer hinderlijk ervaren. Een kolonie roeken kan zoveel overlast veroorzaken dat sommigen er niet van kunnen slapen. Hoewel anderen, die net zo dicht bij de kolonie wonen, zeggen: waar heb je het over?''

Zijn collega Hans de Molenaar: ,,Ik woon aan de rand van Maurik. Mensen in de buurt klaagden over het gekwek van eenden, waarop de gemeenten de dieren heeft weggehaald. Maar daarna volgden er klachten over het gekwaak van kikkers, dat eveneens als overlast werd ervaren.''

Anderzijds heeft het geluid dat mensen produceren (negatieve) invloed op dieren. Daarbij moet volgens beide onderzoekers een onderscheid worden gemaakt tussen een continue geluidsbelasting -zoals van een verkeersweg- en piekgeluiden, bijvoorbeeld van vliegvelden en militaire oefenterreinen.

Jonkers: ,,Aanhoudende geluidsbelasting lijkt een belangrijker bron van verstoring te zijn dan pieken. Een constante dreun is in ieder geval voor vogels veel hinderlijker dan een serie harde knallen midden op de dag. Hoe dat in elkaar steekt, weten we niet.''

De negatieve invloed van het geluid van wegverkeer op vogels is in meerdere onderzoeken vastgesteld. De Molenaar: ,,Een fitis die eerst bij de weg broedde, broedt het jaar daarop verder van de weg; zijn plaats wordt ingenomen door jonge fitissen die lager op de ladder staan.

Vogels met een hoog, ijl geluid zoals de grauwe vliegenvanger en het goudhaantje kunnen moeilijker met elkaar in contact komen: hun zang verzuipt in de continue dreun van het verkeer. Bij grutto's, een gidssoort voor het open grasland, bedraagt de afstand tot waar effecten van een weg worden vastgesteld, één kilometer. Zij mijden geluid.''

Start- en landingsbanen voor vliegtuigen schrikken dieren veel minder af. Wie heeft nooit vanuit een startend vliegtuig een konijn langs de baan gezien? Jonkers: ,,Vogels, zoals kieviten, broeden langs de startbaan. Ze nemen de vliegtuigen voor lief; verder is er op de vogelverjagers na geen verstoring. Op militaire terreinen wordt veel geschoten, maar tref je ook veel dieren. Ook daar zijn weinig andere verstoringen. Bovendien wordt er vooral overdag geschoten, in een periode dat veel dieren minder actief zijn. Midden op de dag zoeken veel dieren een rustige plek, gaan ze in dekking. Ze wennen aan de knallen.''

Eind jaren negentig hebben Jonkers en De Molenaar langs de A9 ten zuiden van Alkmaar onderzoek gedaan naar de effecten van wegverlichting op grutto's. De Molenaar: ,,Grutto's zijn zeer nesttrouw; ze broeden zo dicht mogelijk bij de plaats van het vorige nest. Door het licht werden ze als een boeggolf verder weggedrukt. Grutto's schuwen het licht. We hebben de indruk dat ze licht vervelender vinden dan geluid. Wegverlichting heeft een duidelijke negatieve invloed op de geschiktheid als broedterrein.''

Licht in nachtelijke uren of op van nature donkere plekken kan biologische processen verstoren. Jonkers: ,,Aan de rand van de Oostvaardersplassen zijn kassen gebouwd met assimilatiebelichting, (lampen die de groei van gewassen bevorderen). Door het oranjegelige licht uit kassen raken vogels bij bewolkt weer hun oriëntatievermogen krijt. Insecten worden aangetrokken door licht -de meeste dode vleermuizen worden bij lantaarnpalen gevonden. In de Verenigde Staten, waar de verlichting van kantoorgebouwen 's nachts niet wordt gedoofd, vliegen honderden miljoen vogels zich dood tegen de wolkenkrabbers.

Hoewel vogels ook voordeel kunnen hebben van licht. Blauwe reigers vissen bij lantaarnpalen en in Oberhausen jaagt een slechtvalk bij een hel verlicht gebouw op passerende kokmeeuwen die oplichten.''

Veel mogelijke effecten van geluid op dieren zijn nooit onderzocht. De Molenaar: ,,Geluid kan het jagen beïnvloeden. In wegbermen zitten veel muizen; uilen horen ze niet meer, ze moeten lager gaan vliegen en worden doodgereden. Geluid veroorzaakt bodemtrillingen. Wat betekent dat voor kleine organismen die net op of in de bodem leven? Wat doet geluid met waterorganismen? Wat zijn de effecten van jetski's en waterscooters? Veel, heel veel weten we niet.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden