diepgids19maandag

De dood heeft Josias Kumpf (84) gered van een mogelijke rechtzaak wegens massamoord. Als bewaker in het concentratiekamp Trawniki, in het door Duitsland bezette Polen, zou hij medeverantwoordelijk zijn geweest voor het doodschieten van ongeveer achtduizend mensen. Hij heeft zich lang schuil gehouden in de Verenigde Staten. Vorige maand vaardigde een Spaanse rechter een arrestatiebevel tegen hem uit. Volgens het Oostenrijkse persbureau APA overleed hij donderdag in een Weens ziekenhuis.

Kumpf heeft zelf steeds ontkend dat hij zelf met een machinegeweer heeft geschoten op de duizenden gevangenen, die zelf een massagraf hadden moeten graven. „Ja, ik was erbij in Trawniki”, zei hij in een interview. „Ik was bewaker bij de afrastering, begrijpt u. Maar ik kwam te laat. Toen ik erbij kwam, had men ze al doodgeschoten. Honderden. Duizenden. Met het machinegeweer. Ze lagen in gaten die ze zelf hadden moeten graven. Velen van hen waren nog niet dood, ze krabbelden er uit. Dan schoot men nogmaals, op de een na de ander. Tot ze allemaal dood waren.”

Josias Kumpf was in 1925 in het toenmalige koninkrijk der Serviërs, Kroaten en Slovenen geboren. Als zogeheten volksduitser moest hij van de nazi’s in Duitse militaire dienst. Hij kwam bij de Waffen-SS terecht en diende onder andere in het concentratiekamp Sachsenhausen. In november 1943 werd hij overgeplaatst naar Trawniki. Kort daarna hielden de nazi’s de ’Actie oogstfeest’: in drie Poolse kampen werden 43.000 Joden vermoord, mannen, vrouwen en kinderen. In Trawniki kwamen achtduizend mensen om.

Na de oorlog woonde Kumpf in Oostenrijk. In 1956 emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Hij werd ook Amerikaans staatsburger. Pas in 2001 ontdekte de Amerikaanse justitie dat Kumpf zijn oorlogsverleden had verzwegen bij zijn immigratie. Zijn advocaat hield vol dat Kumpf nooit iemand heeft doodgeschoten. Maar de Amerikaanse rechter oordeelde dat zijn aanwezigheid alleen al bij de massamoord bedreigend was voor de hulpeloze slachtoffers.

Zijn Amerikaans staatsburgerschap werd hem ontnomen en als statenloze werd hij in 2006 uitgewezen naar Oostenrijk, het land vanwaar hij geëmigreerd was, ook al had hij geen Oostenrijkse nationaliteit.

Tot ergernis van de Amerikanen werd hij niet vervolgd. Volgens de Oostenrijkse wet die gold in 1945 waren zijn misdaden verjaard. Hij wist kennelijk ook nog wat sympathie te wekken in Oostenrijk, want zijn medische kosten werden betaald door de overheid in de westelijke provincie Voralberg. Dat gaf wat opschudding in het land.

In Spanje deden nabestaanden van vermoorde Joden aangifte tegen hem. Volgens een omstreden wet kunnen zulke misdaden tegen de menselijkheid in Spanje worden vervolgd, ook als ze buiten Spanje werden gepleegd. De Chileense dictator Pinochet en Osama bin Laden zijn volgens diezelfde wet aangeklaagd. Vorige maand besloot een Spaanse rechter dat ook Kumpf terecht zou moeten staan. Maar het was nog de vraag of Oostenrijk Kumpf zou uitleveren aan Spanje.

Over Kumpfs dood is verder niets bekendgemaakt.

Bijdrage: Frans Dijkstra

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden