diepgids12donderdag

Bruno Nelissen: 'Ik word door tekst getriggerd.' (FOTO BRAM PETRAEUS)

Nee, het is zeker niet zijn eerste muziektheaterwerk, zegt componist Bruno Nelissen. Hij rekent voor dat hij tot nu toe acht opera’s maakte, waarvan twee avondvullend. „Mijn eerste opera was een werk van vijftig seconden”, zegt hij met een grijns. „Maar dan wel een volwaardig klassiek drama in vijf aktes in een krappe minuut.”

Met ’Halfgeleiders’ – zijn nieuwste opera voor vijf zangers en tape, die dezer dagen in première gaat in November Music in Den Bosch – componeerde hij een soort tegenvoeter van die eerste, met een al even bijzonder uitgangspunt: zijn nieuwste opera duurt weliswaar een uur, maar handelt over een strekke tijds van rond de veertig seconden. ’Halfgeleiders’ gaat over een handvol personages rond een bushalte, die in die uitvergrote wachttijd van driekwart minuut hun innerlijke monologen hoorbaar maken.

Nelisssen is bij uitstek een vocaal componist. Die voorkeur komt niet zozeer voort uit zijn wens om met stemmen te werken, alswel met tekst, zo vertelt hij: „Al vanaf mijn eerste stukken werk ik vanuit teksten. Of die nou de aanleiding vormden voor een instrumentaal stuk of werden uitgewerkt in vocale vorm. Wat sommige kunstenaars hebben met de smaak van een madeleinekoekje, heb ik met tekst: ik word erdoor getriggerd.”

Het idee voor ’Halfgeleiders’ ontwikkelde Nelissen samen met librettist Johannes Westendorp. Omdat Westendorp zichzelf niet zo’n dialoogschrijver vindt, dachten ze samen na over een opera zonder gesprekken en gedachtenwisselingen. „Zo woon ik tegenover een bushalte. Als ik pauze heb, vind ik het leuk om met een kop koffie in de hand te kijken naar de wachtende mensen die gedoemd zijn om vijf minuten met elkaar op dezelfde plek door te brengen. Ze gedragen zich raar en ze kijken op een vreemde manier naar elkaar, want je kunt elkaar niet overduidelijk gaan observeren.”

„Daar zijn Johannes en ik op doorgegaan: we zijn de gedachtes van die wachtenden gaan uitpluizen en elk spoor gaan volgen. Alle personages in ’Halfgeleiders’ zijn op doortocht. Waar gaan ze heen, hoe staan ze in de ruimte, hoe observeren ze elkaar? Die vragen leken ons interessant.”

Nelissen en Westendorp bedachten vijf karakters die elkaar op een bepaalde manier aanvullen en die bovendien allemaal een eigen reden hebben om bepaalde dingen aan een ander te vragen. De zuigwerking die de opera krijgt naar de dialoog die nooit plaatsvindt, zorgt voor spanning tussen de personages.

Nelissen: „Ze hebben elkaar op een bepaalde manier nodig. Op een cruciaal moment laat een vrouw, een oplichtster, haar sleutels vallen. Zoals de waard is, verdenkt zij op haar beurt een man van het pikken van haar sleutels. Die man loopt namelijk steeds naar haar te kijken. Zij besluit op hem af te stappen en haar sleutels terug te vragen. Een andere, blinde vrouw hoort de sleutels ook vallen. Een oude man komt op haar af omdat hij haar wil helpen: zijn vrouw is net gestorven en hij wil niet eenzaam naar huis.”

„Weer een ander personage heeft een weddenschap afgesloten met ’de jongens van de zaak’: binnen 24 uur moet hij een date hebben. Hij stapt op die blinde vrouw af, een mooie dame, maar haar handicap stoot hem af – macho als hij is. Hij besluit dan op de oplichtster af te stappen, die hem vervolgens verdenkt van het stelen van haar sleutelbos. Zo ontstaat er een verknoopt web van mensen die elkaar nodig hebben.”

Behalve de moeilijkheid van het ontbreken van dialogen, moest Nelissen het in ’Halfgeleiders’ ook doen zonder instrumentalisten: een ingewikkelde klus, ook omdat de zangers uit stemtechnisch oogpunt niet voortdurend kunnen zingen: „Er vallen geen rusten in ’Halfgeleiders’, er zijn geen changementen, het stuk gaat in één ruk door.” Daarom staan er naast de vijf personages op het toneel (waarvan één acteur) ook drie op de band. „Die tape vormt ook een onderlaag, of geeft dingen weer die niet onmiddellijk zichtbaar zijn. Je zóu als publiek op den duur connecties tussen de personages kunnen vermoeden, hoewel die er logisch gezien niet zijn. Johannes heeft dat slim gedaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden