diep09vrijdag

Voor China is het belang van Centraal-Azië duidelijk. Het wil voorkomen dat in de regio onrust ontstaat die kan overslaan naar zijn eigen moslimminderheid, de Oeigoeren, en het heeft de regio nodig voor energie en grondstoffen. Vooral de import van energie is cruciaal voor de hoge economische groei die de bevolking rustig houdt.

China’s strategie is er daarom op gericht om op de lange termijn de regio fysiek en politiek aan zich te binden. Sinds het Chinese oliebedrijf CNPC in 1997 zijn eerste grote contract afsloot in Kazachstan, bouwt Peking zijn invloed gestaag uit. In 2006 begon olie door een nieuwe pijplijn te stromen die vanuit Kazachstan naar West-China loopt, een paar maanden geleden vloeide voor het eerst gas vanuit Turkmenistan. Een derde pijplijn, voor gas vanuit Kazachstan, is in de maak. Peking wil op termijn zijn vervuilende kolencentrales sluiten en op gas gaan stoken, en daarvoor zijn de Centraal-Aziatische voorraden cruciaal.

Chinese (staats)bedrijven investeren ook op grote schaal in wegen en treinverbindingen, die allemaal bedoeld zijn voor het transport van energie en goederen. Ook verdient China bijvoorbeeld geld met de bouw van waterkrachtcentrales in Centraal-Azië en krijgt het steeds meer concessies voor het winnen van grondstoffen als uranium, goud, zilver en koper.

Het grootste voordeel van China voor de regimes in de regio is dat het altijd zijn mond houdt over mensenrechten en gebrek aan democratie. Het investeert en verschaft leningen, maar maakt die bijdrages niet afhankelijk van politieke veranderingen in de landen zelf. Peking heeft bovendien als enige diepe zakken, nu landen als Rusland en de VS zwaar getroffen zijn door de economische crisis. Het kan onverminderd energie en grondstoffen afnemen en betaalt stipt.

Het politieke vehikel dat China gebruikt om zijn invloed op te bouwen is de Shanghai Cooperation Organisation (SCO), opgericht in 2001 Daarvan zijn op Turkmenistan na alle Centraal-Aziatische landen lid, samen met China en Rusland. Tot chagrijn van Moskou weigerde die organisatie bijvoorbeeld in 2008 de onafhankelijkheid te erkennen van de Georgische regio’s Abchazië en Zuid-Ossetië, die door Rusland zijn bezet. China is als de dood dat separatisme wordt aangemoedigd en wist de Centraal-Aziatische lidstaten zover te krijgen Rusland in deze kwestie te laten vallen. Om vergelijkbare redenen probeert Peking te voorkomen dat extremistische varianten van de islam in Centraal-Azië voet aan de grond krijgen. De combinatie van Oeigoers separatisme met extreem islamisme kan in eigen land enorme onrust veroorzaken.

In vergelijking met China en de VS is de invloed van de Europese Unie in de regio beperkt. De EU heeft geregeld felle kritiek op de autocratische regimes en probeert de ontwikkeling van democratie en vrije media te ondersteunen, wat niet altijd in dank wordt afgenomen. De moeizame omgang bleek bijvoorbeeld in oktober vorig jaar, toen de EU haar wapenembargo tegen Oezbekistan ophief. Dat was ingesteld in 2005 na een slachtpartij in Andijan om Oezbekistan te dwingen zijn gedrag te veranderen. Vier jaar later luidde de redenatie dat de sancties averechts werkten en dat opheffing Tasjkent zou kunnen aanmoedigen maatregelen te nemen om de rechtsstaat te verbeteren.

Los van het strategische belang van Centraal-Azië voor de strijd in Afghanistan, waar ook Europese landen direct profijt van hebben, blijft de EU vooral geïnteresseerd in Centraal-Aziatisch energie. Zeker nadat Rusland in 2006 na een ruzie met Oekraïne de gaskraan korte tijd dichtdraaide is er een sterk besef dat de EU te zwaar op Russische olie- en – vooral – Russisch gas leunt. De directe Nabucco-pijpleiding vanuit het Kaspische Zeegebied zou daar uitkomst bieden. Te hard blijven hameren op de autoritaire regeerstijl van de regimes in Centraal-Azië helpt niet bij het afsluiten van contracten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden