'Die wolkenpartijen van Ruisdael overdonderden me helemaal'

Het Cultureel Jongeren Paspoort bestaat veertig jaar. Wat in 1961 begon als een lokaal project in Amsterdam om jongeren tussen 12 en 26 jaar in aanraking te laten komen met cultuur, groeide uit tot een stichting met 550000 kaarthouders. De kortingen voor jongeren bij de culturele instellingen zorgden voor een groot succes. Want 'liever een hele zaal half dan een halve zaal heel.' Liever een hele zaal vol met korting dan een halflege zaal voor het volle bedrag.

Uit het vergeelde archief van het CJP in de Beurs van Berlage komt een groezelig kaartje te voorschijn. ,,Het is net een stempelkaart, vind je niet?', zegt directeur van stichting Cultureel Jongeren Paspoort Marjolein de Boer. Op het papier prijkt de gekoesterde datum: 1 september 1961. Voorzichtig bergt ze de kaart weer op in de map. In haar andere hand houdt ze een felgekleurde plastic pas. ,,Dit is de nieuwste kaart', zegt ze trots. ,,Je ziet het: Het Cultureel Jongeren Paspoort is met zijn tijd meegegaan.'

Tussen het nieuwste en het oudste paspoort van CJP ligt veertig jaar verschil. Maar het papier mag inmiddels vergeeld zijn en de foto's van de eerste CJP-leden ouderwets, de doelstelling van 1961 verschilt niet veel van die van nu. ,,We willen nog steeds jongeren zoveel mogelijk kennis laten maken met kunst en cultuur', zegt Marjolein de Boer. ,,De slogan was vroeger ook al: 'beter een hele zaal half dan een halve zaal heel'. Dat is eigenlijk niet veranderd. We willen alle jongeren met de kortingen net over de culturele drempel heen helpen.'

Het Cultureel Jeugd Paspoort, zoals het tot 1 oktober 1968 heette, was een initiatief van een aantal kunstinstellingen in Amsterdam. ,,Maar toen gebeurde het wel meer vanuit een educatief oogpunt. Het was belerend. Shakespeare werd wel aangeprezen, maar de meer populaire kunst was niet goed voor de jeugd.'

Belerend of niet: het jongerenpaspoort vond gretig aftrek in Amsterdam en omgeving. Op 15 december 1961 reikte actrice Mary Dresselhuys de 7500ste CJP uit. En Amsterdam had niet langer het alleenrecht op de kaart. Al snel volgden Den Haag, Zaandam en Maastricht, Wormerveer, Utrecht en de provincie Zeeland. ,,Maar in 1967 is het pas helemaal gelukt. Toen werd de landelijke CJP geïntroduceerd, en konden we echt een beleid gaan maken.' Een beleid waarin ook ruimte was voor creativiteit om jongeren aan te spreken. De Boer bladert door de vergeelde foto's waarop hippiejongeren staan met grote brillen en wijde pijpen. Ze vist er een zwart-wit-plaatje uit van een grote bus, type koekblik. ,,Met dit voertuig reden we door het land om artiesten en de kunst te promoten. Gerard Cox en Simone Kleinsma, The Nits en Wim T.Schippers hebben allemaal met deze bus kriskras door heel Nederland gereden.' En met succes. Want in 1975 werd het 300000ste CJP uitgereikt. Alle leden kregen in 1987 het eerste CJP-magazine in de brievenbus. Een keurig blad met veel informatie en weinig foto's. Want, schreef directeur Annemiek Hagens in het eerste exemplaar: ,,Doorgewinterde CJP-houders weten de weg in de cultuurjungle. Maar veel te vaak horen wij dat CJP'ers niet goed weten wat ze met hun Cultureel Jongeren Paspoort kunnen doen.' Inmiddels is de gemiddelde CJP'er goed op de hoogte hoe het reilt en zeilt in de kunstwereld. Wat hij of zij niet weet is gemakkelijk op te zoeken in het kleurige, niet meer zo keurige magazine, of op internet. ,,We zijn steeds meer in de taal van de jongeren gaan schrijven', legt De Boer uit. ,,Toen het blad nog maar net bestond was de toon nog heel informatief en een beetje belerend. Nu proberen we enhousiasmerend te schrijven. Tenslotte is het CJP ook voor jongeren, en moet je daarmee rekening houden in je taalgebruik.'

De toon om jongeren aan te spreken is niet het enige wat er in de loop der jaren is veranderd. Met de komst van het vak CKV (Culturele en Kunstzinnige Vorming) binnen het Studiehuis kregen alle havo- en vwo-leerlingen in 1999 een gratis CJP. De overheid kocht de passen, terwijl voorheen jongeren zelf de kortingspas aanschaften. Kunst onderwijs werd voor een groot deel van de jongeren verplicht gesteld. Het gemopper op de middelbare scholen is af en toe niet van de lucht. Niet iedereen kan het verplichte kunstvak echt waarderen. De Boer heeft daar wel een verklaring voor. ,,Ik denk dat alles staat en valt met een goede docent. Als je een leuke enthousiaste leraar hebt, is een vak gelijk ook een stuk interessanter. Bovendien komen kinderen die anders nooit met kunst in aanraking zouden komen door de pas juist wel in theaters en andere culturele instellingen. We hebben in 1999 onderzoek gedaan onder 15000 leerlingen, en daar kwam uit dat door de kaart jongeren cultureel actiever worden. Uit eerder onderzoek kwam ook al naar voren dat jongeren door het CJP drie tot vijf keer vaker deelnemen aan cultuur. Die korting helpt ze dan net over de drempel heen.'

Toch denkt Marjolein De Boer dat cultuur geen 'moeten' is in een mensenleven. ,,Maar je mist wel wat. Kunst kan je horizon verbreden.' Zij beleefde haar eerste gedenkwaardige kunstbeleving met het CJP in 1983. ,,In het Mauritshuis zag ik een schilderij van Ruisdael. Die grote wolkenpartijen overdonderden me helemaal. Vanaf dat moment is kunst voor mij gaan leven. Ik vond het dan ook verschrikkelijk toen ik te oud werd voor het CJP. Ik kon wel janken.' Dat De Boer uiteindelijk bij de stichting Cultureel Jongeren Paspoort als directeur terechtkwam, is dan ook niet zo vreemd. En als het aan haar ligt zijn deze veertig jaar CJP slechts een begin. ,,We hebben nog heel veel plannen. We willen de internetsite verbeteren en meer service op maat aanbieden. Kortom: meer gemak voor jongeren, zodat de drempel naar de kunstwereld steeds lager wordt.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden