'Die weerbare patiënt zit in mijn hele lijf'

Diana Monissen (58) kent de gezondheidszorg door en door. Als bestuurder, topambtenaar, zorgverzekeraar én als patiënt. "Ik kan me daardoor gemakkelijk verplaatsen in een ander." tekst dana ploeger foto's merlijn doomernik

Les 1

Werk samen

"Ik kan niet anders dan mijn eigen weg volgen. Dat betekent niet dat ik solistisch opereer; integendeel. Ik geloof in het samen aanpakken van problemen, ook die in de zorg. We hebben een heel solidair systeem in vergelijking met andere landen, maar de bevolking vergrijst te veel en vergroent te weinig. Tegelijkertijd wordt de zorg steeds duurder. Mijn missie is de gezondheidszorg hervormen, zodat die beschikbaar en betaalbaar blijft voor onze kinderen en kleinkinderen. Dat kan alleen als we samen optrekken.

Als bestuursvoorzitter van De Friesland Zorgverzekeraar wilde ik afspraken gemaakt met aanbieders, verzekeraars, patiëntenverenigingen en bewoners. We hebben net de eerste convenanten met gemeenten gesloten; daarin lopen we landelijk gezien voorop. We organiseren dit jaar een roadshow, om met burgers te spreken over de gezondheidszorg. Zo kweek je begrip over en weer; mensen moeten weten wat een heupoperatie kost en wat preventie écht inhoudt. Die aanpak duurt langer, maar de meerwaarde is dat de plannen werkelijk worden gedragen.

We moeten af van het geruzie onderling, dat is verleden tijd. In de zorg hebben alle belanghebbenden dezelfde stip aan de horizon: goede en betaalbare zorg voor iedereen. Alleen het perspectief varieert."

Les 2

Doe wat je vindt

"Ik kan me gemakkelijk verplaatsen in de ander. Ik heb inmiddels aan alle kanten van de tafel gezeten: als bestuurder, zorgaanbieder, zorgverzekeraar, topambtenaar én als patiënt. Op mijn vijftiende kreeg ik mijn eerste rugoperatie, daarna volgden er nog ettelijke, ook aan mijn nek.

Al op jonge leeftijd wond ik me op over zaken in de zorg die in mijn ogen niet klopten. Ik lag op de afdeling neurologie en zag daar geen fatsoenlijke stoelen voor patiënten. Daar heb ik vurig actie voor gevoerd. Ik weet nog dat de artsen achteruit deinsden als ik met mijn rode peignoir de bocht om kwam.

Later overleed een ernstig lichamelijk gehandicapte studievriend in een zorginstelling. Dat gaf mij een impuls om aan de slag te gaan in de zorg. Ik ben ook wel eens gevraagd voor andere sectoren, maar die verzoeken heb ik afgeslagen. Ik hoor in de zorg. Juist omdat ik er zelf ervaring mee heb. Die weerbare patiënt zit in mijn hele lijf. Ook als ik als zorgverzekeraar aan de onderhandelingstafel zit, voel ik dat. Ik kan me mateloos ergeren aan collegabestuurders die roepen dat ze meer naar cliënten moeten luisteren. Hoezo? Dóe het gewoon. Doe wat je vindt. In al mijn functies heb ik met die houding veel bereikt. Het lukte me alleen niet toen ik een uitstapje maakte naar het ministerie van VWS. Daar was alles mij te stroperig. Ik was door velen gewaarschuwd, maar ik dacht vanuit blind idealisme die cultuur wel even te kunnen veranderen. Toen dat niet lukte, heb ik echt gehuild. Daarna stapte ik op. Me aanpassen: dat past niet bij me."

Les 3

Ga tegen de stroom in

"Ik ben geen mens van dubbele agenda's. Ik doe wat ik zeg. Iemand die me daartoe heeft geïnspireerd, is cardioloog Ad Dunning, met wie ik eind jaren negentig samenwerkte bij GGZ-instelling Mentrum. Als bestuursvoorzitter werd ik geconfronteerd met een opstand van psychiaters. Zij keerden zich tegen mijn hervormingsplannen. Ik werd totaal niet serieus genomen; ik was 'dat vrouwtje' dat hun kwam vertellen hoe het moest.

Ad Dunning leidde destijds de bijeenkomst met psychiaters en zei: 'Dit pakken we samen aan. Ik ga het ze vertellen, maar jíj gaat het doen. Blijf stabiel en houdt vast aan je visie.' Dat heb ik stevig in mijn oren geknoopt en zo doe ik het eigenlijk nog steeds.

Jaren later, bij mijn vertrek, stonden de meest kritische psychiaters in de rij om me te bedanken. Dat was een aangrijpend afscheid.

Het is niet gemakkelijk op dat niveau te functioneren in door mannen gedomineerde gremia. Je moet voortdurend nadenken over wat en hoe je dingen zegt - daar ben ik me altijd van bewust. Je moet op een bepaalde manier onverstoorbaar zijn.

Die krachtige houding heb ik afgekeken van mijn moeder. Zij volgde tegen de stroom in haar eigen weg. Vanaf de jaren vijftig leidde ze een hotel in Limburg en ze deed alles zelf. In die tijd een waanzinnige prestatie. Mijn vader werkte bij DSM en hielp niet mee in het hotel. Mijn broer en ik hielpen wel vaak. Mijn moeders onverstoorbaarheid en haar enorme kracht hebben mij geïnspireerd."

Les 4

Zoek een vent die je iets gunt

"Ik heb nooit 'jobjes' gehad, altijd topfuncties die veel tijd en energie vergden. Toen ik bij VWS kwam werken, vertelde ik een medewerker dat ik zes kinderen had. Hij dacht dat ik een grapje maakte en lachte smakelijk. Toen hij hoorde dat ik echt zes kinderen heb, bood hij zijn excuses aan.

Ik heb altijd veel en hard gewerkt, ook toen de kinderen klein waren. Alleen nooit op zondag, dan waren me met elkaar. Verder gingen we vaak naar Frankrijk waar mijn man samen met de kinderen een eigen huis heeft gebouwd. Heerlijke momenten. Mijn man Fred heeft me altijd gesteund en paste zijn carrière als theoloog aan omwille van de kinderen. Daarnaast hebben we altijd veel geld uitgegeven aan goede oppassen.

Ik roer me al twintig jaar in het debat over moeders in de top en ik zie jammergenoeg maar mondjesmaat verbetering. Dat heeft te maken met onze cultuur. De oordelen over werkende moeders in topfuncties bestaan nog steeds. Zelfs vrouwen denken dat topfuncties niet leuk zijn. Die zijn superleuk, alleen pakken vrouwen de verantwoordelijkheid te weinig. Ze zijn bang. Mijn advies is: Houd als vrouw je rug recht. Zorg voor een goede vent die je iets gunt. Voer met hem stevige gesprekken aan de keukentafel. Trek je niets aan van meningen van andere moeders en neem vieze ramen voor lief. Organiseer alles goed en volg je eigen lijn. Dan merk je vanzelf dat het best kan: een topfunctie in combinatie met een gezin."

Les 5

Zeg wat je wilt

"Door mijn eerste huwelijk kwam ik veelvuldig in het voormalig Oostblok. Ik organiseerde in die tijd kleding- en goederentransporten. Ik aanschouwde veel leed en onderdrukking, en de weeshuizen zaten vol met kindertjes.

Ik heb altijd een diepe wens gehad om kinderen te adopteren. Als jong meisje raakte ik onder de indruk van de Zweedse actrice Zarah Leander die wel tien kinderen had geadopteerd. Dat voorbeeld wilde ik volgen.

Na ongelooflijk veel geregel en heen en weer reizen konden we twee broertjes uit een Pools weeshuis adopteren. De komst van 'de jongens', zoals we ze altijd noemen, heeft diepe indruk op me gemaakt. Toen ik Lukasz na veel gedoe eindelijk mocht ophalen, bleken we ter plekke toch niet de juiste stempels te hebben. Ik zie mezelf daar nog staan met dat baby'tje in mijn armen. Ik weigerde hem terug te brengen en heb urenlang gewacht tot ik de juiste stempels en papieren kreeg. Daarna was het nog een hele toer om hem in het grootste geheim naar Nederland te krijgen. Dat verliep via allerlei tussenpersonen in Polen, Oost-Duitsland en West-Duitsland.

Toen jaren later eindelijk de Berlijnse muur viel, voelde ik zo'n diepe opluchting. Al die onderdrukte mensen kregen eindelijk hun vrijheid terug. Voor mij is vrijheid het grootste goed. Ik zou niet kunnen functioneren zonder de vrijheid om te zeggen wat ik wil."

Les 6

Kinderen brengen geluk

"Inmiddels zijn onze kinderen volwassen en hebben we vier kleinkinderen. Onlangs vroeg ik mijn jongste dochter Ayla van 24 of ik er genoeg ben geweest voor haar. Zij vindt van wel.

Kinderen brengen onvoorstelbaar veel geluk. Ze confronteren, spiegelen en geven eindeloos veel liefde. Dat doen ze nog steeds. We zien ze veel; ze wonen bijna allemaal in de buurt en komen graag. Daar ben ik heel blij mee.

Vannacht logeerde mijn 3-jarige kleinkind bij ons. Om zes uur maakte hij me wakker: 'Bomma, ben je eindelijk wakker?' Dat is geluk!

Tegelijk is de liefde voor kinderen heel dubbel. Aan de ene kant is er dat pure houden van, aan de andere kant geven ze je veel zorgen en verdriet.

Twee jaar geleden werd bij ons kleinkind Pimmetje kanker geconstateerd. Dan ben je het even helemaal kwijt. Hij kreeg chemokuren en inmiddels gaat het goed met hem. Maar wát een intense zorgen. Daarna verloor de vrouw van onze oudste zoon halverwege haar zwangerschap hun tweeling. Dergelijke ingrijpende gebeurtenissen maken mij milder."

Les 7

Eet gezond en neem de trap

"Naast milder voel ik me ook strijdbaar. Ik heb nog zoveel te doen. Ik geloof in het nemen van verantwoordelijkheid. We kunnen niet langer onze ogen sluiten voor wat er met onze aarde gebeurt. Rentmeesterschap is een waardevolle term voor mij. Iedereen kan op zijn eigen terrein verantwoordelijkheid nemen. Hoe klein ook.

Neem de regie. Dat geldt ook voor de gezondheidszorg. Mensen moeten zélf verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid. Dat hoeft niet veel geld te kosten. Ga buiten lopen, neem de trap en eet gezonder. Doe het zelf en schuif niets af.

Daarmee wil ik niet zeggen dat mensen alles alleen moeten oplossen. Juist niet. Wanneer je je met anderen verbindt, sta je nog sterker. Andere culturen en levens van mensen hebben mij gekleurd. Ik heb enkele oude vrienden die ik koester. Bij hen kan ik altijd terecht en zij bij mij. Ook in mijn werk zoek ik naar steunpilaren; mensen met wie ik moeilijke kwesties kan delen. Zo heb ik in mijn leven een aantal goede coaches gekend; mensen die een tijdje met me opliepen en voor wie ik een vraag had. Wees daar niet bang voor. In elke levensfase heb je andere vragen. Stel ze."

Diana Monissen
Diana Monissen (1955) is haar hele werkzame leven actief in de gezondheidszorg. Na haar studies pedagogiek en sociale wetenschappen werkte zij als directeur en bestuurder bij zorgorganisaties en zorgverzekeraars als Lichtenvoorde, Zorgverzekeraar Oost Nederland, later Amicon, GGZMentrum en Agis. Ze is in die tijd tevens actief in het bestuur van Vrouwen Hogerop. Na een korte uitstap als directeur-generaal Curatieve Zorg bij VWS werkt ze sinds 2009 als bestuursvoorzitter van De Friesland Zorgverzekeraar. Daarnaast is ze op dit moment onder andere actief in de Raad van Toezicht ROC Midden Nederland, Jeugdzorg Flevoland, VNO-NCW Friesland, bestuurslid Innovatiefonds Zorgverzekeraars, Special Arts Nederland, Raad van advies Prinses Máxima centrum voor kinderoncologie, Vilans en de Taskforce Kindermishandeling en Seksueel Misbruik. Diana Monissen is getrouwd, heeft zes kinderen en vier kleinkinderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden