’Die Verlichting van jou is juist het probleem van deze tijd’

Trouw gaf afgelopen zomer al een voorproefje van hun kibbelende zoektocht langs de godsdiensten. De gebroeders Frank en Maarten Meester schreven er een boek over, maar de ’Meesters in religie’ zijn het nog steeds niet eens.

Maarten: Tijdens het schrijven van ’Meesters in religie’ ben ik geschrokken van de hoeveelheid ’feiten’ die gelovigen voor zoete koek nemen. Je kunt mensen zoveel wijsmaken. Over het boeddhisme ben ik positief. Dat is meer introspectie dan geloof en lijkt op de filosofie van Kant: we scheppen de wereld door onze verstandelijke vermogens, en dat maakt ons medeverantwoordelijk. Ook heb ik veel respect gekregen voor de gereformeerde traditie. Door Luther, Zwingli en Calvijn zijn gelovigen zelf gaan nadenken, en wie eenmaal nadenkt, stopt vanzelf met geloven.

Frank: In ons boek probeer ik Maarten van zijn verlichtingsfundamentalisme te bekeren. Hoe het komt dat hij zo fel is? Waarschijnlijk verzet tegen zijn jeugd. Van oorsprong zijn onze ouders katholiek. Ze keerden zich af van de dogmatiek en gingen zelf op zoek naar zin. Dat begon met diensten zoals de eerste christenen die gehouden zouden hebben, waarbij wij als kinderen ook wijn mochten drinken en huisdieren welkom waren. Daarna gingen we werkelijk het hele religieuze spectrum langs. Onze vader was zelfs een tijdje bij de Bhagwan.

Maarten: Gelukkig studeerden mijn twee oudste broers elektrotechniek. Ze leerden mij rationeel denken. Bovendien stonden mijn ouders zo open voor al het religieuze dat ze op hun manier ook kritisch waren en bleven zoeken. Ware gelovigen zoeken niet meer.

Frank: Maarten benadert religie te rationeel. Hij wil empirische bewijzen voor het bestaan van God. Hij snapt niet dat zijn geloof in de wetenschap ook een geloofsovertuiging is. Je hebt bepaalde opvattingen omdat je binnen een traditie bent groot geworden. Dat ik een Nederlander ben en geen Afrikaan, bepaalt wat ik geloof.

Maarten: Ik sta in de verlichtingstraditie. Mijn lievelingscitaat van Denis Diderot vat de kern van mijn bezwaren tegen religie samen:

„’s Nachts verdwaald in een immens woud, heb ik alleen een klein kaarsje bij me. Dan komt er een onbekende op me af die me zegt: ’Blaas die kaars uit, mijn vriend. Zo kun je makkelijker de weg vinden’. Die onbekende is een geestelijke.”

We zijn hier op aarde. Waarom weten we niet. We begrijpen niets van de wereld om ons heen, van lijden, van sterven. Alleen door ons verstand te gebruiken kunnen we stapje voor stapje verder komen. Maar wat heeft de mensheid zich laten aanpraten? Stop met nadenken! Geloof! Daardoor raakten mensen verslaafd aan schijnzekerheden. De elite komt hier zelf achter, maar de grote meerderheid moet worden geholpen.

Frank: Die Verlichting van jou is juist het probleem van deze tijd. De groep van ontevreden Nederlanders wordt steeds groter. Zij hebben een religieus houvast nodig. Wetenschap biedt geen gemeenschappelijke normen en gebruiken, terwijl daar juist behoefte aan is. We onderzoeken genen maar tegelijkertijd twijfelen we of het toelaatbaar is om aan genen te rommelen.

Maarten: Onzin, het probleem is dat de Verlichting niet serieus wordt genomen. Veel ontevreden mensen denken bijvoorbeeld dat de criminaliteit toeneemt. Dat is helemaal niet waar. Eén blik op een wetenschappelijk rapport en de ontevredenheid verdwijnt. Mensen hebben te weinig kennis.

Frank: Ach, welnee! Volgens verlichtingsdenkers als Kant kan ieder mens zelf met zijn rede bepalen wat goed voor hem is. Maar daar zijn maar weinigen toe in staat. Neem het zogenaamde armoedeprobleem in Nederland. Mensen hebben geen geld voor een nieuwe gloeilamp, terwijl ze wel te dik zijn en roken. Het gaat hier dus om mensen die niet voor zichzelf kunnen zorgen.

Een nieuw geloof kan richting geven aan hun leven. Net als bij het jodendom is ruimte voor interpretatie noodzakelijk, zo voorkom je dogmatiek. We moeten ook nieuwe rituelen invoeren. Dan is het geen enkel probleem om leentjebuur te spelen bij andere religies. Sommige hindoes hebben een feestdag voor de werktuigen waarmee ze werken, ze versieren hun computer en geven hem een dagje vrij. Prachtig! Ik ben voor een meergodenstelsel. Iedereen kan zijn eigen God blijven vereren en tegelijkertijd heten we betrekkelijk nieuwe Goden als de ’God iets’ en de ’God van de rede’ van harte welkom.

Maarten:Wie nu nog gelooft, doet dat niet uit overtuiging maar uit verslaving. Gelovigen moeten afkicken volgens de methode van Allen Carr. Mensen denken dat ze veel kwijt raken als ze stoppen met geloven. Maar ze winnen juist. Het is een win-win situatie. Je bent een illusie armer, en je kunt nu zelf zin geven aan je leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden