'Die tekst interesseerde me niet, het ging over meisjes'

Daniëlle Böhnke staat zwaar teleurgesteld voor zich uit te kijken. “Ik sta een acht en dat wil ik zo houden”, had ze kort na het havo-examen Spaans nog heldhaftig meegedeeld. Maar ze heeft dertien vragen anders beantwoord dan haar leerkracht. Ze vreest dat het eindcijfer nu een zeven worden zal.

Er is Danielle, havo-leerling van het J. C. de Gloppercollege in Capelle aan de IJssel, alles aan gelegen een goed cijfer te halen voor Spaans. Ze gaat na de havo naar het VWO, en daarna Spaans studeren. Aan de universiteit in Utrecht, want dat is het dichtste bij.

Hoewel ze Engels nog moeilijker vond, kan ze Spaans toch niet anders dan een dikke tegenvaller noemen. “Er zaten een heleboel woorden in waarvan je zegt: die ken ik niet. En uit de context kon je ze ook niet halen.”

Van het verhaaltje over spieken, die ook bij het VWO op het programma stond, heeft ze zonder meer genoten. Zo'n aansprekend onderwerp had ze niet verwacht.

Docent L. M. Groen noemt het havo-examen “maakbaar”. Maar over de onderwerpen is hij slecht te spreken. Die zijn volgens hem veel meer afgestemd op het volwassenenonderwijs, waar Spaans populairder is dan bijvoorbeeld op zijn school. Zes havo-eindexamenkandidaten heeft hij, en twee VWO'ers.

Die twee VWO-leerlingen beoordelen het examen zeer verschillend. Fransisco Jofre had er weinig moeite mee, maar hij is Chileen van geboorte en spreekt met zijn moeder Spaans. Vooral het stuk over racisme vond hij “erg goed”. En dat over de teloorgang van strijdmuziek deed hem terugdenken aan zijn kindertijd, toen hij opgroeide met het revolutionaire lied. Bianca de Breij heeft dat verhaal, de zogenoemde gatentekst, juist het laatst gedaan. Ze vond de vragen moeilijk. De thema's vielen wel in de smaak: “Het waren actuele onderwerpen, dus ze zijn makkelijk te begrijpen, ook al heb je weinig woordenkennis.”

Docente Karin Haan ziet in het examen vooral het bewijs van haar stelling, dat kennis van de cultuur belangrijk is voor tekstbegrip: “Voor die invuloefening moest je wel een beetje weten wat er tien jaar geleden gaande was.” En met de Spaanse geschiedenis moest de leerling enigszins vertrouwd zijn om het interview met de schrijver Antonio Muñez Molina te begrijpen.

In het Friese Bergum verdiepten de kandidaten Fries van mavo De Flecht zich 's middags in de ontstaansgeschiedenis van het carnaval. Dat dat de noordelijke leerlingen niet aan zou spreken is volgens docent Henk Kloosterman een vooroordeel. In Sneek en Blauwhuis viert men carnaval als in het zuiden, al schrijven de Friezen het met een k.

De tweede tekst (Fammewurk hellet jonge froulju út har isolemint) kwam ook uit het maandblad Frysk en Frij. Deze verhandeling over een werkproject voor plattelandsmeisjes sprak in elk geval leerling Romke-Jan Steensma niet aan. “Dat interesseerde me helemaal niet, het ging over meisjes.”

Romke-Jan schreef 's morgens een opstel over Aktive fakânsje, actieve vakantie. Hij kon er mooi op los fantaseren, met een beschouwing was hij nooit aan de 500 woorden gekomen. Petra Koppe nam hetzelfde onderwerp. Schrijven gaat de leerlingen goed af, terwijl veel Friezen dat niet beheersen. Petra praat thuis Nederlands, “maar ik schrijf moeiteloos Fries.” En Romke-Jan? Die schrijft zelfs beter in zijn echte moederstaal dan in het Nederlands.

Voor Mona Broekstra (49) en Reinalda Markus (25) op het Gouwe College in Gouda is het havo-examen Russisch “pure liefhebberij”. Mona, met name geïnteresseerd in de kerkelijke cultuur in Rusland, volgt al drie jaar Russisch en zegt nu al over twee jaar VWO-examen te willen doen. Van de zes teksten die ze gisteren voorgelegd kreeg, vond ze de laatste het moeilijkst. “Over een jongeman die verliefd was. Hij wilde zijn vriendin zien. Maar het huis was al donker. Hij ging via de vuilniskoker naar binnen, maar bleef ergens hangen. In die tekst zaten veel moeilijke woorden. Maar ik hoop op een negen.”

Ook Reinalda had moeite met de laatste tekst. “Een jongen wilde zijn vriendin ontmoeten, maar belandde in de prullenbak onder aan de flat. Tijdens het examen had ik een hele tijd het idee dat ik er niets van begreep. Er waren ook zoveel lange woorden. Het Russisch schrift is dan moeilijk snel te begrijpen.” Je moet er de tijd voor nemen om het te ontleden in meer herkenbare stukjes.” Ze probeert het duidelijk te maken met een Nederlands voorbeeld. Het woord 'ver-duister-ing'. “Als je het woord duister herkent, weet je wat er waarschijnlijk wordt bedoeld.” Reinalda's interesse voor de Russische taal ontstond toen ze uit dat land bedankbrieven kreeg voor de 'geestelijke literatuur' (bijbels), die ze in de tijd van de Perestroijka naar de Sovjet-Unie stuurde. Reinalda rekent op een 8,5. “Ik zit altijd al ietsje lager dan Mona.”

Volgens de Russische docente Natasja de Vries was de laatste tekst (uit de Russische Reader's Digest) lastig voor haar leerlingen omdat een “typisch Russische situatie” werd geschetst. Jongens die hun geliefden in een studentenflat via de vuilstortkoker proberen te bereiken? “Russen overtreden makkelijker regels dan Nederlanders.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden