Die staatsopvoeding voor criminele jongeren deed mij meteen denken aan 'A clockwork orange'

Antillianen hebben een slecht imago. Uit recent onderzoek blijkt dat zij van alle Nederlandse jongeren met een buitenlandse afkomst met kop en schouder de criminaliteitslijsten aanvoeren. Met name jongeren die niet hier zijn geboren maken zich vijf keer vaker schuldig aan misdrijven.

Meer politici roepen om repressief beleid, maar of je daarmee het probleem oplost is de vraag. Deze stoere taal komt meestal neer op nog harder en langer straffen. Het PvdA-kamerlid Jeroen Dijsselbloem vormt hierop een uitzondering. Volgens hem moeten we vooral de oorzaken van ontsporing van Antillianen wegnemen door ze desnoods met dwang een staatsopvoeding te geven. Zo kan de overheid ze leren wat goed en slecht is en wat hier wel en niet mag.

Zijn idee doet me denken aan het indrukwekkende verhaal “A clockwork orange' van de schrijver Anthony Burgess. Een uiterst gewelddadig lid van een jeugdbende ondergaat in ruil voor vrijheid als proefkonijn een van staatswege gesubsidieerd opvoedingsexperiment. Hij wordt op een bioscoopstoel vastgebonden. Daarna worden zijn oogleden met een pincet opengehouden zodat hij zijn ogen niet meer kan sluiten voor alle ellende die hij op het witte doek krijgt te zien. Hij moet namelijk kijken naar allerlei gewelddadige filmfragmenten, van verminkte lichamen tot groepsverkrachting. Op deze wijze wordt hij, met succes, zo geconditioneerd dat hij al misselijk wordt als hij aan geweld en seks denkt. Doordat hij zich nu als een mak schaap gedraagt, wordt hij door leden van zijn eigen gemeenschap vernederd en uitgekotst.

Dit is een fictief voorbeeld, maar stelt wel de vraag aan de orde of je jonge delinquenten met een staatsopvoeding kunt veranderen in brave burgers. Het kan wel, maar verlies van eigen identiteit ligt op de loer en ernstige gevolgen zijn later niet te overzien. Met dwang mensen veranderen leidt tot onnatuurlijk gedrag. Dat betekent niet dat we daarom alle hoop moeten opgeven voor Antilliaanse jongeren die dreigen te ontsporen. Daarvoor moeten we verder kijken dan de sociaal-economische oorzaken van crimineel gedrag, zoals armoede, slechte schoolprestaties en hoge jeugdwerkloosheid. Onderzoeken wat de ontsporing in de eigen gemeenschap in stand houdt is belangrijker.

Zo moeten we een aantal ingesleten culturele gewoontes, die negatief kunnen zijn voor de ontwikkeling van Antilliaanse jongeren, openlijk benoemen. Het is jaren bekend dat verhoudingsgewijs veel Antillianen alleen door hun moeder worden opgevoed. Het aantal Antilliaanse tienermoeders is relatief het hoogst. Het is loodzwaar wanneer een puber een kind in haar eentje moet gaan opvoeden. Dat geldt ook voor sommige volwassenen. Ik sprak eens een alleenstaande Antilliaanse moeder die me toevertrouwde dat als ze wist hoe haar kinderen zich later zouden ontwikkelen ze nooit aan hen was begonnen. ,,Ik heb ze thuis streng opgevoed, maar doordat ze hier op straat te veel vrijheid krijgen sporen ze niet'', sprak ze verbitterd.

Dat is precies het probleem. In de Antilliaanse cultuur wordt door de autoritaire opvoeding desnoods met geweld onvoorwaardelijke gehoorzaamheid en respect van een kind geëist. Kinderen leren later dat respect met geweld wordt afgedwongen. En als sommigen op straat uit verveling gaan rondhangen en niet leren om met vrijheid om te gaan is de kans levensgroot dat ze zich als beesten gaan gedragen. Het probleem van de agressieve opvoeding en de gewoonte om de schuld van het eigen falen buiten zichzelf te zoeken zijn cultuurbepaald. Doordat hier sociale controle ontbreekt kunnen Antilliaanse jongeren makkelijker ontsporen. Dit alles openhartig bespreken binnen de eigen gemeenschap vormt de helft van de oplossing. De andere helft komt van de overheid in de vorm van het faciliteren van intensieve begeleiding aan Antilliaanse probleemgezinnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden