Die pietendiscussie vraagt om een moratorium

Actievoerders tijdens de intocht van Sinterklaas in Meppel vorig jaar. Beeld anp

Als het aan de kinderen lag, hielden de volwassenen nú op met ruzie maken. Dat was de belangrijkste én de schrijnendste bevinding uit het zwartepietrapport de kinderombudsvrouwe de afgelopen week presenteerde. Wat je ook vindt, hoe groot het gelijk ook is dat je hebt of meent te hebben: stop alsjeblieft met schreeuwen en kijven.

Het is met de nationale discussie over het Sinterklaasfeest alsof je in een vechtscheiding terecht bent gekomen. De volwassenen hebben zichzelf niet meer in de hand en de kinderen staan daar als wanhopige roepers om vrede tussenin. Elk van beide kemphanen zegt hún welzijn op het oog te hebben en zet dat tegelijk meedogenloos in terwille van het eigen gelijk. Ontluisterender kan volwassen gedrag niet zijn.

Het rapport van de ombudsvrouw is daarvan een onbedoeld, maar niet minder wrang voorbeeld. Uit naam van de kinderen wier belangen zij te beschermen heeft, is de zwartepietdiscussie jaargang 2016 daardoor wéér eerder begonnen dan in de voorafgaande afleveringen. De wijze kinderverzuchting wordt ook door haar overklast met een grotemensenstandpunt dat alleen maar méér olie op het vuur gooit. Lang hebben we daarop niet hoeven wachten. Het rapport was nog niet gepresenteerd of het regende alweer doodsbedreigingen.

Intussen lijkt geen van beide kampen geïnteresseerd te zijn in een verstandig compromis. De ruzie zelf is te belangrijk geworden om haar op te offeren aan een bevredigend einde. Het pro-pietenkamp heeft er zijn bruggehoofd van gemaakt in een strijd om behoud van het eigene en vertrouwde. Het anti-pietenkamp vindt er een uitgelezen kans in om een stem te verheffen waarnaar geluisterd wordt. En beide wentelen zich in de verongelijktheid die met elke krenking het eigen geslachtofferde ego versterkt.

Taal is niet onschuldig
Sommige controverses zijn onoplosbaar. Soms op zakelijke gronden, soms omdat niemand een oplossing wil - en meestal alletwee tegelijk. Wie bij elke opspeling ervan klaarstaat met onwelvoeglijkheden en dreigementen, zoals de pro-pieten, sluit elke toenadering uit. Wie het woord niet kan nemen zonder dubieuze beschuldigingen en een krenkende terminologie, zoals de anti's, doet dat evenzeer.

Zelfs de taal is dan niet onschuldig. In het anti-kamp heten alle blanken 'wit': een term die - anders dan de ombudsman eerder in deze krant suggereerde - allerminst neutraal is. De ander zijn naam te ontnemen en een aanduiding opdringen naar eigen smalende makelij, is een vorm van gewelddadigheid. Wonderlijk genoeg vind je die hebbelijkheid vaak terug bij mensen die op hun beurt heel erg boos worden wanneer iemand Roma en Sinti nog steeds 'zigeuners' waagt te noemen.

Over de scheldwoorden die daartegenover in het pro-pietenkamp de ronde doen, zal ik het hier maar niet hebben. Ze zijn bekend en gênant genoeg. Zo houden beide kampen elkaar gegijzeld in vergiftigde taal die geen vermaan of tegenspraak duldt. Wie stopt de machinerie die het perpetuum mobile geworden is van haar eigen escalatie?

De kerkgeschiedenis leert dat er dan maar één ding helpt. In de zeventiende eeuw bleek een obscure bisschop te hebben aangetoond dat Augustinus een genadetheologie had omarmd die als twee druppels water leek op wat de reformatie predikte. Daar viel weinig tegen in te brengen. Een kerkvader spreek je niet tegen; de inmiddels overleden schrijver van het boek, Cornelius Jansen, kon niet meer tot herroeping gedwongen worden. En de protestanten gelijk geven wilden de katholieken al helemáál niet.

Dwangmiddelen
Dus koos Rome voor een paardenmiddel. Ze verbood elke discussie over de kwestie voor een periode van honderd jaar: lang genoeg om te mogen hopen op wijzer inzicht. Maar ook lang genoeg om de hele zaak in vergetelheid te doen verzinken. Toen de periode eenmaal verstreken was had de tijdgeest allang weer andere varkentjes te wassen.

Intellectueel is dat misschien niet erg bevredigend, zoals de pietenkwestie waarschijnlijk sociaal en psychologisch nooit tot ieders voldoening op te lossen is. Maar zo langzamerhand is ook deze controverse erger geworden dan de kwestie zelf en verhevigt elke correctie van de traditie alleen maar het kwaad dat ze bestrijden wil. Kinder blijken vooral dááronder gebukt te gaan.

Beter dan partij te kiezen had de ombudsvrouw daarom kunnen pleiten voor een moratorium. Maar over de dwangmiddelen die Rome ooit ten dienste stonden beschikt zij niet. De publieke opinie zou waarschijnlijk rustig zijn doorgegaan met bakkeleien. Zo niet binnen Nederland dan wel daarbuiten, waar elke partij ook zo haar belangen heeft. De kinderen staan er intussen hartverscheurend tussenin. 'Hou op!', huilen ze - maar net als bij elke vechtscheiding is er niemand meer die luistert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden