Die hoge morele waarden slikken we met gemak in

Wij Nederlanders onderscheiden ons door hoge morele waarden, maar ook door het gemak waarmee we deze laten varen als het zo uitkomt, constateert psycholoog Mark van Vugt.

Als vandaag de Tour de France van start gaat in ons land, en de Toerkoorts waarschijnlijk tot ongekende hoogte stijgt, steekt een nare eigenschap van de Nederlanders weer de kop op. Ik kan die karaktertrek het beste omschrijven als morele hypocrisie, het onvermogen om morele oordelen om te zetten in ethisch handelen. Als het gaat om ethische kwesties nemen wij Nederlanders graag de moral high ground in. Je hoort dan: 'De Grieken verdienen dit, want ze hebben er zelf een zootje van gemaakt.' Of: 'Had die bestuurder maar geen valse declaratie moeten indienen.'

Toch zijn wij Nederlanders zelden bereid de consequentie van morele overtuigingen te aanvaarden. Als het mij maar niets kost, lijkt het motto. Dat stoort me zeer. Ik zal een paar voorbeelden geven.

Ondanks de verontwaardiging over de buitenlandpolitiek van Rusland en de rol van Rusland bij de aanslag op MH17, wil de voorzitter van ondernemersorganisatie VNO-NCW, Hans de Boer, toch weer graag zaken doen met Rusland. We geven een crimineel, Willem Holleeder, graag een podium bij de publieke omroep om zijn verhaal te doen. En vanaf zaterdag kijken we met z'n allen naar een groep wielrenners, waarvan we weten dat er dopinggebruikers tussen zitten, terwijl ex-dopinggebruikers als Michael Boogerd en Thomas Dekker van de omroepen ruim de gelegenheid krijgen hun commentaar te geven op de koers.

Diederik Stapel

Graag wil ik er nog een persoonlijk voorbeeld aan toevoegen. Vorige week kreeg ik een kleurenfolder opgestuurd van een programma waarin ik samen met een aantal wetenschappers en praktijkexperts lezingen geef over leiderschap. Tot mijn verbazing, en schaamte, zag ik dat ook mijn frauderende ex-collega Diederik Stapel in dat programma was opgenomen om een lezing te geven over (ethisch?) leiderschap.

Kennelijk hebben wij Nederlanders het vermogen om ons voor te staan op onze hoge morele waarden, het beruchte vingertje, maar als het er echt op aan komt, dan wuiven we deze met gemak weer terzijde.

Kunt u zich voorstellen dat Lance Armstrong door de Amerikaanse zenders Fox Sports, CNN of ESPN wordt gevraagd het wielrennen van commentaar te voorzien? Denkt u dat een Britse werkgever het op dit moment in zijn hoofd haalt publiekelijk voor te stellen de handelsrelaties met Rusland te verbeteren?

Waarom lijken wij Nederlanders zoveel meer last te hebben van die morele 'blinde' vlekken?

Reden is dat ons egalitaire ethos ons verbiedt mensen buiten te sluiten. Als een misdadiger of dopingzondaar zijn straf heeft uitgezeten, heeft hij net als iedereen recht op gelijke behandeling. Op zich is dat prima, maar waarom zouden we die persoon dan als rolmodel laten optreden in de media?

Een andere reden is dat we moraliteit te ingewikkeld vinden. Uit neurologisch onderzoek blijkt dat mensen moeite hebben met morele kwesties. Onze hersenen lijken niet geschikt om morele dilemma's te doorgronden ('Hoe kun je voor de doodstraf zijn, maar tegen abortus?').

Voor de gemiddelde Nederlander is moraliteit misschien extra gecompliceerd, want we zijn als land van zzp'ers pragmatisch ingesteld. Als we ook nog moeten gaan nadenken of de Grieken hun lot echt verdiend hebben en of we ex-dopinggebruikers wel of geen podium moeten geven, dan wordt het wel erg ingewikkeld allemaal. Bovendien bederft het ons gezellige feestje!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden